Critical Edition
गन्धर्व उवाच एवमुक्तः स विप्रर्षिर्वसिष्ठेन महात्मना न्ययच्छदात्मनः कोपं सर्वलोकपराभवात्
M. N. Dutt: The Gandharva said : Having been thus addressed by the illustrious Vasishtha, the Brahmana Rishi (Parashara) controlled his word destroying wrath.
ईजे च स महातेजाः सर्ववेदविदां वरः ऋषी राक्षससत्रेण शाक्तेयोऽथ पराशरः
M. N. Dutt: But the greatly effulgent Parashara, the son of Shakti, the foremost of all persons learned in the Vedas, performed a great Rakshasas sacrifice.
ततो वृद्धांश्च बालांश्च राक्षसान्स महामुनिः ददाह वितते यज्ञे शक्तेर्वधमनुस्मरन्
M. N. Dutt: Remembering the slaughter of Shakti, the great Rishi began to consume the Rakshasas, young and old, in the sacrifice that he performed.
न हि तं वारयामास वसिष्ठो रक्षसां वधात् द्वितीयामस्य मा भाङ्क्षं प्रतिज्ञामिति निश्चयात्
M. N. Dutt: Vasishtha from his desire of not obstructing this second vow (of his grandson) did not prevent him from destroying the Rakshasas.
त्रयाणां पावकानां स सत्रे तस्मिन्महामुनिः आसीत्पुरस्ताद्दीप्तानां चतुर्थ इव पावकः
M. N. Dutt: The great Rishi (Parashara) sat in that sacrifice before three blazing fires, himself looking a fourth fire.
तेन यज्ञेन शुभ्रेण हूयमानेन युक्तितः तद्विदीपितमाकाशं सूर्येणेव घनात्यये
M. N. Dutt: Like the sun emerged from the clouds, the firmament was illuminated by that stainless sacrifice in which large were the libation of ghee poured.
तं वसिष्ठादयः सर्वे मुनयस्तत्र मेनिरे तेजसा दिवि दीप्यन्तं द्वितीयमिव भास्करम्
M. N. Dutt: Then Vasishtha and the other Rishis regarded that Rishi, blazing with his own energy, as if he were a second sun.
ततः परमदुष्प्रापमन्यैरृषिरुदारधीः समापिपयिषुः सत्रं तमत्रिः समुपागमत्
M. N. Dutt: Then the great and the liberal-minded Rishi Atri came to that place with the desire of ending that sacrifice, a highly difficult act for any others.
तथा पुलस्त्यः पुलहः क्रतुश्चैव महाक्रतुम् उपाजग्मुरमित्रघ्न रक्षसां जीवितेप्सया
M. N. Dutt: O chastiser of foes, there also came Pulaha, Kratu and Mahakratu with the desire of saving the Rakshasas.
पुलस्त्यस्तु वधात्तेषां रक्षसां भरतर्षभ उवाचेदं वचः पार्थ पराशरमरिंदमम्
M. N. Dutt: O best of the Bharata race, O Partha, seeing that many Rakshasas had been already killed, Pulastya spoke thus to that chastiser of foes, Parashara,
कच्चित्तातापविघ्नं ते कच्चिन्नन्दसि पुत्रक अजानतामदोषाणां सर्वेषां रक्षसां वधात्
M. N. Dutt: “O child, I hope there is no obstruction to your this sacrifice. Do you take, Pleasure, O child, in destroying the Rakshasas who know nothing of your father's death.
प्रजोच्छेदमिमं मह्यं सर्वं सोमपसत्तम अधर्मिष्ठं वरिष्ठः सन्कुरुषे त्वं पराशर राजा कल्माषपादश्च दिवमारोढुमिच्छति
AI Translation: O best of the Soma-drinkers, you are doing all this to destroy my progeny. O best of the righteous, you are doing this unrighteous act. King Kalshapada
Supplementary Passages:
1.172.12 After 12ab, K4 Ñ2 V1 B D (except D2) ins.: *1792 नैष तात द्विजातीनां धर्मो दृष्टस्तपस्विनाम् शम एव परो धर्मस्तमाचर पराशर After 12cd, all MSS. except T2 G1.5.6 M ins.: *1793 शक्तिनं चापि धर्मज्ञ नातिक्रान्तुमिहार्हसि प्रजानां च ममोच्छेदं न चैवं कर्तुमर्हसि शापाद्धि शक्तेर्वासिष्ठ तत्तावदुपपादितम् आत्मजेन सरोषेण शक्तिर्नीत इतो दिवम् न हि तं राक्षसः कश्चिच्छक्तो भक्षयितुं मुने आत्मनैवात्मनस्तेन सृष्टो मृत्युस्तदाभवत् निमित्तभूतस्तत्रासीद्विश्वामित्रः पराशर After line 5, T1 G2-4 ins.: *1794 वासिष्ठा भक्षिताश्चासन्कौशिकोत्सृष्टरक्षसा शापं न कुर्वन्ति तदा वाक्शस्त्रा यत्परायणम् क्षमावन्तोऽदहन्देहं देहमन्यं व्रजन्ति हि
ये च शक्त्यवराः पुत्रा वसिष्ठस्य महामुनेः ते च सर्वे मुदा युक्ता मोदन्ते सहिताः सुरैः सर्वमेतद्वसिष्ठस्य विदितं वै महामुने
M. N. Dutt: Shakti and other sons of the great Rishi Vasishtha are all even now in great happiness enjoying themselves with the celestials.
रक्षसां च समुच्छेद एष तात तपस्विनाम् निमित्तभूतस्त्वं चात्र क्रतौ वासिष्ठनन्दन स सत्रं मुञ्च भद्रं ते समाप्तमिदमस्तु ते
M. N. Dutt: O great Rishi, all this was known to Vasishtha. O child, O grandson of Vasishtha, you have been in this sacrifice only an instrument in the destruction of those innocent Rakshasas. Be blessed. Give up this sacrifice. Let it come to an end.
एवमुक्तः पुलस्त्येन वसिष्ठेन च धीमता तदा समापयामास सत्रं शाक्तिः पराशरः
M. N. Dutt: The Gandharva said : Having been thus addressed by Pulastya and the intelligent Vasishtha, the great Rishi, the son of Shakti (Parashara), brought that sacrifice to an end.
सर्वराक्षससत्राय संभृतं पावकं मुनिः उत्तरे हिमवत्पार्श्वे उत्ससर्ज महावने
M. N. Dutt: He (Parashara) threw away the fire that was kindled for the Rakshasas-sacrifice into the great forest on the north of the Himalayas.
स तत्राद्यापि रक्षांसि वृक्षानश्मान एव च भक्षयन्दृश्यते वह्निः सदा पर्वणि पर्वणि
M. N. Dutt: There that fire may be seen to this day, always devouring in all seasons the Rakshasas, trees and stones.