Critical Edition
वैशंपायन उवाच तेन शब्देन वित्रस्तो जनस्तस्याथ रक्षसः निष्पपात गृहाद्राजन्सहैव परिचारिभिः
AI Translation: Vaishmapayana said The people, frightened by that sound, fled from the house of that demon, O king, along with their attendants.
Supplementary Passages:
1.152.1 Ñ V1 B D (except D5) ins. after vaiśaṃ. u. (resp. its v.l.): K4, after 1.151.24: *1657 ततः स भग्नपार्श्वाङ्गो नदित्वा भैरवं रवम् शैलराजप्रतीकाशो गतासुरभवद्बकः T G ins. after 1, (G4, after the transposed colophon): *1658 ततस्तु निहतं दृष्ट्वा राक्षसेन्द्रं महाबलम् बाकाः परमसंत्रस्ता भीमं शरणमाययुः After the prior half of line 2, G1.2.4 ins.: *1659 बकस्य परिचारकाः आरामोद्यानचैत्यस्थाः क्षुद्रदेवालयाश्रिताः भीमं दृष्ट्वा शौर्यराशिं
तान्भीतान्विगतज्ञानान्भीमः प्रहरतां वरः सान्त्वयामास बलवान्समये च न्यवेशयत्
AI Translation: The mighty Bhima, the best of strikers, comforted them when they were frightened and bereft of knowledge, and made them take an oath.
न हिंस्या मानुषा भूयो युष्माभिरिह कर्हिचित् हिंसतां हि वधः शीघ्रमेवमेव भवेदिति
AI Translation: "You should not harm any human beings here at any time." "For if you harm, you will quickly be killed in the same way."
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा तानि रक्षांसि भारत एवमस्त्विति तं प्राहुर्जगृहुः समयं च तम्
M. N. Dutt: Vaishampayana said : C descendant of Bharata, hearing his these words, those Rakshasas gave the desired promise by saying "Be it so."
Supplementary Passages:
1.152.4 After 4, S ins.: *1660 सगणस्तु बकभ्राता प्राणमत्पाण्डवं तदा Before 1660*, G1.2.4 ins.: *1661 तत्पुरोपवनोद्यानचैत्यारामान्विसृज्य ते बिभीतककपित्थार्कप्लक्षशाल्मलिकाननम् प्रपेदिरे भयत्रस्ता भीमसाध्वसकातराः (cf. 1659*); and after 1660* they ins.: *1662 यमुनातीरमुत्सृज्य प्रपेदे पितृकाननम्
ततः प्रभृति रक्षांसि तत्र सौम्यानि भारत नगरे प्रत्यदृश्यन्त नरैर्नगरवासिभिः
M. N. Dutt: O descendant of Bharata, from that day the people inhabiting that town saw the Rakshasas vary peaceful towards mankind.
ततो भीमस्तमादाय गतासुं पुरुषादकम् द्वारदेशे विनिक्षिप्य जगामानुपलक्षितः
M. N. Dutt: Then Bhima took the dead cannibal and placed him at one of the gates (of the city) unobserved by anyone, he then went away.
Supplementary Passages:
1.152.6 After 6ab, S (G1.2 om. lines 3-4) ins.: *1663 निष्कर्णनेत्रं निर्जिह्वं निःसंज्ञं कण्ठपीडनात् कुर्वन्तं बहुधा चेष्टां स नरादमकर्षत स एव राक्षसो नूनं पुनरायाति नः पुरीम् सबालवृद्धाः पुरुषा इति भीताः प्रदुद्रुवुः After line 2, G2.4 ins.: *1664 आच्छिद्य बाहू पादौ च शिरश्च स वृकोदरः द्वारेषु चतुर्षु क्षिप्त्वा पुनरागात्स मारुतिः After 6, N ins.: *1665 दृष्ट्वा भीमबलोद्धूतं बकं विनिहतं तदा ज्ञातयोऽस्य भयोद्विग्नाः प्रतिजग्मुस्ततस्ततः
ततः स भीमस्तं हत्वा गत्वा ब्राह्मणवेश्म तत् आचचक्षे यथावृत्तं राज्ञः सर्वमशेषतः
M. N. Dutt: Then Bhima, thus killing him (Baka), returned to the house of the Brahmana and described to the prince (Yudhisthira) in detail all that had happened.
Supplementary Passages:
1.152.7 After 7ab, D5 T G ins.: *1666 बलीवर्दौ च शकटं ब्राह्मणाय न्यवेदयत् G1.2.4 cont.: *1667 तूष्णीमन्तर्गृहं गच्छेत्यभिधाय द्विजोत्तमम् मातृभ्रातृसमक्षं च गत्वा शयनमेत्य च After 7, G2.4 ins.: *1668 अशितोऽस्म्यद्य जननि तृप्तिर्मे दशवार्षिकी
ततो नरा विनिष्क्रान्ता नगरात्काल्यमेव तु ददृशुर्निहतं भूमौ राक्षसं रुधिरोक्षितम्
M. N. Dutt: The next morning the inhabitants of the town, in coming out, saw the Rakshasas lying dead on the ground, his body covered with blood.
तमद्रिकूटसदृशं विनिकीर्णं भयावहम् एकचक्रां ततो गत्वा प्रवृत्तिं प्रददुः परे
AI Translation: That was like a mountain peak, scattered, terrifying. Then, having gone to Ekacakra, the others gave the practice.
Supplementary Passages:
1.152.9 After 9ab, K4 Ñ1.2 V1 B D ins.: *1669 दृष्ट्वा संहृष्टरोमाणो बभूवुस्तत्र नागराः
ततः सहस्रशो राजन्नरा नगरवासिनः तत्राजग्मुर्बकं द्रष्टुं सस्त्रीवृद्धकुमारकाः
AI Translation: Then, O king, thousands of men from the city went there to see Bak, with women, elders, and young boys.
Supplementary Passages:
1.152.10 After 10, G2.4 ins.: *1670 ददृशुस्ते बकं सर्वे विशिरःपाणिपादकम् निःशृङ्गवृक्षं निर्गुल्मं विनिकीर्णं गिरिं यथा
ततस्ते विस्मिताः सर्वे कर्म दृष्ट्वातिमानुषम् दैवतान्यर्चयां चक्रुः सर्व एव विशां पते
AI Translation: Then all of them, seeing the superhuman deed, were amazed. And all of them, O lord of the people, worshipped the gods.
Supplementary Passages:
1.152.11 After 11ab, G2.4 ins.: *1671 विस्मयोत्फुल्लनयनास्तर्जन्यासक्तनासिकाः
ततः प्रगणयामासुः कस्य वारोऽद्य भोजने ज्ञात्वा चागम्य तं विप्रं पप्रच्छुः सर्व एव तत्
M. N. Dutt: They then began to calculate whose turn was to supply food (to the Rakshasas) on the previous day. Ascertaining this, they all came to that Brahmana and asked him (if he knew any thing about the matter).
एवं पृष्टस्तु बहुशो रक्षमाणश्च पाण्डवान् उवाच नागरान्सर्वानिदं विप्रर्षभस्तदा
M. N. Dutt: Having been thus repeatedly asked by them that best of Brahmanas thus spoke to all the citizens in order to conceal the Pandavas.
आज्ञापितं मामशने रुदन्तं सह बन्धुभिः ददर्श ब्राह्मणः कश्चिन्मन्त्रसिद्धो महाबलः
M. N. Dutt: Seeing me weeping with my friends when I was ordered to supply the food (for the Rakshasas ), a high-minded Brahmana, learned in Mantras, saw me.
Supplementary Passages:
1.152.14 After brāhmaṇaḥ, G2 ins.: *1672 अद्य ते राक्षसो वारः पूर्वेद्युर्ज्ञापितो मम ग्रामसाधारणेनैव सूचकेन पुरौकसः
परिपृच्छ्य स मां पूर्वं परिक्लेशं पुरस्य च अब्रवीद्ब्राह्मणश्रेष्ठ आश्वास्य प्रहसन्निव
AI Translation: Having asked me about the previous affliction of the city, he, the best of Brahmins, having consoled me, spoke, as if smiling,
प्रापयिष्याम्यहं तस्मै इदमन्नं दुरात्मने मन्निमित्तं भयं चापि न कार्यमिति वीर्यवान्
AI Translation: "I will give this food to that evil-minded one, and I will not cause fear on account of me." Thus the valiant one spoke.
स तदन्नमुपादाय गतो बकवनं प्रति तेन नूनं भवेदेतत्कर्म लोकहितं कृतम्
M. N. Dutt: And taking the food, set out for the forest where Baka lived. This deed, so beneficial to us, must have been done by him.
ततस्ते ब्राह्मणाः सर्वे क्षत्रियाश्च सुविस्मिताः वैश्याः शूद्राश्च मुदिताश्चक्रुर्ब्रह्ममहं तदा
M. N. Dutt: Thereupon all the Brahmanas and Kshatriyas became exceedingly astonished and the Vaishyas and Shudras became exceedingly glad.
ततो जानपदाः सर्वे आजग्मुर्नगरं प्रति तदद्भुततमं द्रष्टुं पार्थास्तत्रैव चावसन्
M. N. Dutt: Thereupon all the citizens returned to the city after seeing that extraordinary feat. The Pandavas also lived there.
Supplementary Passages:
1.152.19 After 19, K2.4 ins. (the phalaśruti): *1673 श्रुत्वा बकवधं यस्तु वाचकं पूजयेन्नरः तस्य वंशेऽपि राजेन्द्र न राक्षसभयं भवेत् नश्यन्ति शत्रवस्तस्य उपसर्गास्तथैव च महत्पुण्यमवाप्नोति श्रुत्वा भीमपराक्रमम् while S (except T1 G3) ins.: *1674 वेत्रकीयगृहे सर्वे परिवार्य वृकोदरम् विस्मयादभ्यगच्छन्त भीमं भीमपराक्रमम् न वै न संभवेत्सर्वं ब्राह्मणेषु महात्मसु इति सत्कृत्य तं पौराः परिवव्रुः समन्ततः अयं त्राता हि नः सर्वान्पितेव परमार्थतः अस्य शुश्रूषवः पादौ परिचर्य उपास्महे पशुमद्दधिमच्चान्नं परं भक्तमुपाहरन् तस्मिन्हते ते पुरुषा भीताः समनुबोधनाः ततः संप्राद्रवन्पार्थाः सह मात्रा परंतपाः आगच्छन्नेकचक्रां ते पाण्डवाः संशितव्रताः वैदिकाध्ययने युक्ता जटिला ब्रह्मचारिणः अवसंस्ते च तत्रापि ब्राह्मणस्य निवेशने मात्रा सहैकचक्रायां दीर्घकालं सहोषिताः