Critical Edition
वैशंपायन उवाच ते समासाद्य गङ्गां तु शिवां पुण्यजनोचिताम् ह्रदिनीं वप्रसंपन्नां महानूपां महावनाम्
AI Translation: Vaishampayana said: Having reached the auspicious Ganges, suitable for the meritorious, The lake with abundant banks, the great forest, the great forest,
भूषणान्युत्तरीयाणि वेष्टनान्यवमुच्य च ततः पितॄणां पौत्राणां भ्रातॄणां स्वजनस्य च
AI Translation: Having removed their ornaments, upper garments, and wrappings, then for the sake of their fathers, grandsons, brothers, and relatives,
Supplementary Passages:
11.27.2 After 2ab, K3 B4 S ins.: *71 कवचानि विचित्राणि गङ्गामवजगाहिरे
पुत्राणामार्यकाणां च पतीनां च कुरुस्त्रियः उदकं चक्रिरे सर्वा रुदन्त्यो भृशदुःखिताः सुहृदां चापि धर्मज्ञाः प्रचक्रुः सलिलक्रियाः
AI Translation: The women of Kuru, the wives of the noble sons and husbands, all performed the water ritual, weeping and deeply distressed. And the Dharma-knowers among their friends also performed the water
उदके क्रियमाणे तु वीराणां वीरपत्निभिः सूपतीर्थाभवद्गङ्गा भूयो विप्रससार च
M. N. Dutt: While those wives of heroes were performing this rite in honour of their heroic husband, the access to the stream became easy, although the paths (carved out by feet) disappeared afterwards.
तन्महोदधिसंकाशं निरानन्दमनुत्सवम् वीरपत्नीभिराकीर्णं गङ्गातीरमशोभत
M. N. Dutt: The shores of their river though crowded with those wives of heroes, looked as broad as the ocean and presented a sorrow of sorrow and cheerlessness.
ततः कुन्ती महाराज सहसा शोककर्शिता रुदती मन्दया वाचा पुत्रान्वचनमब्रवीत्
M. N. Dutt: Then Kunti, O king, laden with grief, weepingly addressed her sons in these soft words.
यः स शूरो महेष्वासो रथयूथपयूथपः अर्जुनेन हतः संख्ये वीरलक्षणलक्षितः
AI Translation: He was a hero, a great archer, the leader of a group of chariot-warriors. He was marked with the signs of a hero and was killed in battle by Arjuna.
यं सूतपुत्रं मन्यध्वं राधेयमिति पाण्डवाः यो व्यराजच्चमूमध्ये दिवाकर इव प्रभुः
AI Translation: Whom the Pandavas think of as the son of a charioteer, Karna, the son of Radha, Who shone in the midst of the army like the lordly sun.
प्रत्ययुध्यत यः सर्वान्पुरा वः सपदानुगान् दुर्योधनबलं सर्वं यः प्रकर्षन्व्यरोचत
AI Translation: He who formerly fought with all of you and your followers, and who shone forth as he led the entire army of Duryodhana,
Supplementary Passages:
11.27.9 After 9, B ins.: *72 यः स वीरो महेष्वासो महाबलपराक्रमः
यस्य नास्ति समो वीर्ये पृथिव्यामपि कश्चन सत्यसंधस्य शूरस्य संग्रामेष्वपलायिनः
AI Translation: He who has no equal in valor on earth, The truthful, the heroic, the one who does not flee in battle,
Supplementary Passages:
11.27.10 After 10ab, all MSS. (except K1.2 D2.5 M) ins.: *73 योऽवृणीत यशः शूरः प्राणैरपि सदा भुवि
कुरुध्वमुदकं तस्य भ्रातुरक्लिष्टकर्मणः स हि वः पूर्वजो भ्राता भास्करान्मय्यजायत कुण्डली कवची शूरो दिवाकरसमप्रभः
AI Translation: Perform the water rite for him, your brother of unblemished deeds. For he is your elder brother, born from the sun to me. He is a conch-bearer, a shield-bearer, a hero, of a lustre like the sun.
Supplementary Passages:
11.27.11 After 11, D4 ins.: *74 दातानिशं ब्राह्मणानां पूजकः शीलरक्षकः कृतज्ञः सत्यवादी च महारथमहारथः अभिमानी विनीतात्मा सुन्दरः प्रियदर्शनः एकपत्नीरतः श्रीमान्नित्यमूर्जितशासनः राजा सर्वस्य राष्ट्रस्य दुर्योधनहिते रतः मम प्रियकरो नित्यं पुत्राणां रक्षकश्च ह
श्रुत्वा तु पाण्डवाः सर्वे मातुर्वचनमप्रियम् कर्णमेवानुशोचन्त भूयश्चार्ततराभवन्
M. N. Dutt: Hearing these painful words of their mother, the Pandavas began to grieve for Karna. Indeed, they became more afflicted then ever.
ततः स पुरुषव्याघ्रः कुन्तीपुत्रो युधिष्ठिरः उवाच मातरं वीरो निःश्वसन्निव पन्नगः
AI Translation: Then the tiger among men, Kunti's son Yudhishthira, spoke to his mother, like a hissing serpent,
Supplementary Passages:
11.27.13 After 13, Ś K Ñ1 B Dn D1-6.8.9 G ins.: *75 यः शरोर्मिर्ध्वजावर्तो महाभुजमहाग्रहः तलशब्दप्रणुदितो महारथमहाह्रदः
यस्येषुपातमासाद्य नान्यस्तिष्ठेद्धनंजयात् कथं पुत्रो भवत्यां स देवगर्भः पुराभवत्
AI Translation: Who, when struck by his arrows, no one other than Dhananjaya could stand. How did he become your son, the son of a god in a previous life?
यस्य बाहुप्रतापेन तापिताः सर्वतो वयम् तमग्निमिव वस्त्रेण कथं छादितवत्यसि यस्य बाहुबलं घोरं धार्तराष्ट्रैरुपासितम्
M. N. Dutt: The power of his arms scorched all of us! How, O mother, could you conceal him like a person concealing a fire within the folds of his cloth?
Supplementary Passages:
11.27.15 After 15, Ś K Ñ1 B Dn D1-6.8.9 G2.3 ins.: *76 उपासितं यथास्माभिर्बलं गाण्डीवधन्वनः भूमिपानां च सर्वेषां बलं बलवतां वरः
नान्यः कुन्तीसुतात्कर्णादगृह्णाद्रथिनां रथी स नः प्रथमजो भ्राता सर्वशस्त्रभृतां वरः असूत तं भवत्यग्रे कथमद्भुतविक्रमम्
M. N. Dutt: Was that foremost of all holders of weapons our eldest brother? How did you give birth to that child of wonderful prowess?
अहो भवत्या मन्त्रस्य पिधानेन वयं हताः निधनेन हि कर्णस्य पीडिताः स्म सबान्धवाः
M. N. Dutt: Alas, for your concealing this fact we have been undone! By the death of Karna, ourselves with all our friends have been greatly sorry.
अभिमन्योर्विनाशेन द्रौपदेयवधेन च पाञ्चालानां च नाशेन कुरूणां पतनेन च
M. N. Dutt: The grief I fell at Karna's death is a hundred times great than that felt for the death of Abhimanyu and the sons of Draupadi, and the destruction of the Panchalas and the Kurus! Thinking of Karna, I am burning with grief, like a person thrown into a burning fire.
ततः शतगुणं दुःखमिदं मामस्पृशद्भृशम् कर्णमेवानुशोचन्हि दह्याम्यग्नाविवाहितः
AI Translation: Then this sorrow, a hundred times greater, fell heavily on me. For, grieving only for Karna, I am burning like a man who has been married to fire.
Supplementary Passages:
11.27.19 After 19, B4 ins.: *77 कर्णार्जुनसहायोऽहं जयेयमपि वासवम्
न हि स्म किंचिदप्राप्यं भवेदपि दिवि स्थितम् न च स्म वैशसं घोरं कौरवान्तकरं भवेत्
M. N. Dutt: Nothing could have been unattainable by us, not excepting things belonging to the celestial region. Alas, this terrible carnage, so destructive of the Kurus, would not have taken place.
एवं विलप्य बहुलं धर्मराजो युधिष्ठिरः विनदञ्शनकै राजंश्चकारास्योदकं प्रभुः
M. N. Dutt: Thus bewailing, king Yudhishthira the just uttered loud wails of woe. The powerful king then offered oblations of water to his deceased elder brother.
ततो विनेदुः सहसा स्त्रीपुंसास्तत्र सर्वशः अभितो ये स्थितास्तत्र तस्मिन्नुदककर्मणि
M. N. Dutt: Then all the ladies that crowded the shores of the river suddenly cried aloud.
तत आनाययामास कर्णस्य सपरिच्छदम् स्त्रियः कुरुपतिर्धीमान्भ्रातुः प्रेम्णा युधिष्ठिरः
M. N. Dutt: The intelligent king of the Kurus, viz., Yudhishthira, had the wives and members of Karna's family brought before him.
स ताभिः सह धर्मात्मा प्रेतकृत्यमनन्तरम् कृत्वोत्ततार गङ्गायाः सलिलादाकुलेन्द्रियः
AI Translation: With them, the righteous one, after performing the funeral rites, crossed the agitated waters of the Ganges.
Supplementary Passages:
11.27.24 After 24ab; K1.2 D2.5 ins.: *78 अहो भवत्या मन्त्रस्य गोपनेन वयं हताः पापेनासौ मया ज्येष्ठो भ्राताज्ञानान्निपातितः While, T G1.3 M ins. after 24ab: G2 after 23: *79 सर्वं चकार कर्णस्य विधिवद्भूरिदक्षिणम् स राजा धृतराष्ट्रश्च कृत्वा जलमतन्द्रितः On the other hand, after 24ab, Bom. ed. ins.: *80 चकार विधिवद्धीमान्धर्मराजो युधिष्ठिरः पापेनासौ मया श्रेष्ठो भ्राता ज्ञातिर्निपातितः अतो मनसि यद्गुह्यं स्त्रीणां तन्न भविष्यति For 24cd S subst.: *81 समुत्ततार गङ्गाया भार्यया सह भारत After 24, K1.2 D2.4.5 Bom. ed. ins.: *82 भ्रातृभिः सहितः सर्वैर्गङ्गातीरमुपाविशत् While after 24, Dn2 ins.: *83 य इदं शृणुयाद्धीमाञ्श्रद्धाभक्तिसमन्वितः तस्य नारायणो देवः प्रददाति समीहितम् मानसं वाचिकं चैव कायिकं यच्च दुष्कृतम् पुराणज्ञं पूजयित्वा ब्रह्महत्या विमुच्यते पुत्रपौत्रैः परिवृत इह लोके सुखं लभेत् मुक्त्वा च सकलाल्लोकानिन्द्रलोके महीयते