Critical Edition
उत्तर उवाच अद्याहमनुगच्छेयं दृढधन्वा गवां पदम् यदि मे सारथिः कश्चिद्भवेदश्वेषु कोविदः
M. N. Dutt: Uttara said An expert in the use of bow as I am, I shall today go out in pursuit of kine, if some body, skilled in the management of horses, becomes my charioteer.
तमेव नाधिगच्छामि यो मे यन्ता भवेन्नरः पश्यध्वं सारथिं क्षिप्रं मम युक्तं प्रयास्यतः
M. N. Dutt: I do not know of a man who may be iny charioteer; find out out therefore quickly a charioteer who may suit me who am going out.
अष्टाविंशतिरात्रं वा मासं वा नूनमन्ततः यत्तदासीन्महद्युद्धं तत्र मे सारथिर्हतः
M. N. Dutt: My charioteer was killed in the great encounter that lasted for a month or at least twenty nights certain.
स लभेयं यदि त्वन्यं हययानविदं नरम् त्वरावानद्य यात्वाहं समुच्छ्रितमहाध्वजम्
M. N. Dutt: As soon as I shall get a man experienced in the management of horses I shall immediately start hoisting the huge standard.
विगाह्य तत्परानीकं गजवाजिरथाकुलम् शस्त्रप्रतापनिर्वीर्यान्कुरूञ्जित्वानये पशून्
M. N. Dutt: Entering into the hostile army filled with elephants, horses and chariots and defeating the Kurus who are weak in power and weapons I shall bring back the animals.
दुर्योधनं शांतनवं कर्णं वैकर्तनं कृपम् द्रोणं च सह पुत्रेण महेष्वासान्समागतान्
AI Translation: Duryodhana, Shantanu, Karna, the son of the sun, Kripa, and Drona with his son, the great archers who had come.
वित्रासयित्वा संग्रामे दानवानिव वज्रभृत् अनेनैव मुहूर्तेन पुनः प्रत्यानये पशून्
AI Translation: Having terrified the demons in battle, like the wielder of the thunderbolt, In this very moment, bring back the cattle.
शून्यमासाद्य कुरवः प्रयान्त्यादाय गोधनम् किं नु शक्यं मया कर्तुं यदहं तत्र नाभवम्
M. N. Dutt: Finding none the Kurus are taking away the precious kine; what can I do when I am not there?
पश्येयुरद्य मे वीर्यं कुरवस्ते समागताः किं नु पार्थोऽर्जुनः साक्षादयमस्मान्प्रबाधते
M. N. Dutt: The assembled Kurus shall see today my prowess: (and they shall say). “Is it Arjuna's self who is contending us?”
वैशंपायन उवाच तस्य तद्वचनं स्त्रीषु भाषतः स्म पुनः पुनः नामर्षयत पाञ्चाली बीभत्सोः परिकीर्तनम्
M. N. Dutt: Hearing him speak again and again thus to women Panchali could not bear his reference to Arjuna.
अथैनमुपसंगम्य स्त्रीमध्यात्सा तपस्विनी व्रीडमानेव शनकैरिदं वचनमब्रवीत्
M. N. Dutt: Then stepping out from the midst of the women, the poor (princess) bashfully and gently gave vent to the following words.
Supplementary Passages:
4.34.11 For 11, S subst.: *623 श्रुत्वा तदर्जुनो वाक्यमुत्तरेण प्रभाषितम् पाञ्चालीमर्जुनो वाक्यमुपांशु तदनुस्मरन् अतीतसमये काले प्रियां भार्यामभाषत द्रुपदस्य सुतां राज्ञः पाञ्चालीं रूपसंमताम् सत्यार्जवगुणोपेतां भर्तुः प्रियहितैषिणीम् उत्तरां ब्रूहि पाञ्चालि गत्वा क्षिप्रं शुचिस्मिते अयं किल पुरा युद्धे खाण्डवे सव्यसाचिनः सारथिः पाण्डुपुत्रस्य पार्थस्य तु बृहन्नला महाञ्जयो भवेद्युद्धे सा चेद्यन्ता बृहन्नला वैशंपायनः सा चोदिता तदा तेन अर्जुनेन शुचिस्मिता पाञ्चाली च तदागम्य उत्तराया निवेशनम् ज्ञात्वा तु समयान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव युधिष्ठिरं धर्मपरं सत्यार्जवपथे स्थितम् अमर्षयन्ती तद्दुःखं कृष्णा कमललोचना उत्तरामाह वचनं सखिमध्ये विलासिनी
योऽसौ बृहद्वारणाभो युवा सुप्रियदर्शनः बृहन्नडेति विख्यातः पार्थस्यासीत्स सारथिः
M. N. Dutt: "This greatly beautiful youth resembling a huge elephant and known under the name Brihannala was the charioteer of Partha.
Supplementary Passages:
4.34.12 For 12-13ab, S subst.: *624 द्रौपदी योऽयं युवा वारणयूथपोपमो बृहन्नलास्मीति जनेऽभ्यभाषत पुरा हि पार्थस्य स सारथिस्तदा धनुर्धराणां प्रवरस्य मन्ये
धनुष्यनवरश्चासीत्तस्य शिष्यो महात्मनः दृष्टपूर्वो मया वीर चरन्त्या पाण्डवान्प्रति
M. N. Dutt: A mighty bowman he was the disciple of the high-souled (Arjuna); O hero, I saw him before while I was living with the Pandavas.
यदा तत्पावको दावमदहत्खाण्डवं महत् अर्जुनस्य तदानेन संगृहीता हयोत्तमाः
M. N. Dutt: While the fire consumed the forest of Khandava it was he who governed the excellent steeds of Arjuna.
तेन सारथिना पार्थः सर्वभूतानि सर्वशः अजयत्खाण्डवप्रस्थे न हि यन्तास्ति तादृशः
M. N. Dutt: Having him as his charioteer Partha vanquished all creatures at Khandavaprastha; indeed there is no charioteer like him.
Supplementary Passages:
4.34.15 After 15, S (except M5; M2 om. lines 3-4; T2 om. line 4) ins.: *625 वैशंपायनः ततः सैरन्ध्रिसहिता उत्तरा भ्रातुरब्रवीत् अभ्यर्थयेमां सारथ्ये वीर शीघ्रं बृहन्नलाम् शिक्षितैषां हि सारथ्ये नर्तने गीतवादिते सैरन्ध्र्याह महाप्राज्ञ स्तुवन्ती वै बृहन्नलाम् T1 G2 cont.: *626 श्रुत्वोत्तरोत्तरावाक्यं सैरन्ध्र्या समुदीरितम् संधार्य मनसा सम्यक्सैरन्ध्रीं पुनरब्रवीत् T1 G2 cont.: T2 G1.3 M ins. after 625* (M5 ins. after 15): *627 उत्तरः सैरन्ध्रि जानासि मम व्रतं हि क्लीबो न एष पुरुषः स्वयं हि नाहं प्रवक्ष्यामि बृहन्नलां शुभे वक्तुं स्वयं यच्छ हयान्ममेति T G cont.: *628 सैरन्ध्री भयकाले तु संप्राप्ते न व्रतं नाव्रतं पुनः यथा दुःखं प्रतरति कर्तुं युक्तं चरेद्बुधः इति धर्मविदः प्राहुस्तस्माद्वाच्या बृहन्नला
येयं कुमारी सुश्रोणी भगिनी ते यवीयसी अस्याः स वचनं वीर करिष्यति न संशयः
M. N. Dutt: Draupadi said O hero, he shall, forsooth, satisfy the words of your younger sister, a maiden of beautiful hips.
यदि वै सारथिः स स्यात्कुरून्सर्वानसंशयम् जित्वा गाश्च समादाय ध्रुवमागमनं भवेत्
M. N. Dutt: If he becomes your charioteer, you will undoubtedly come back with kine having vanquished the Kurus.
एवमुक्तः स सैरन्ध्र्या भगिनीं प्रत्यभाषत गच्छ त्वमनवद्याङ्गि तामानय बृहन्नडाम्
M. N. Dutt: Accosted thus by Sairandhri he said to his sister: "O fair (sister), go and bring Brihannala.”
सा भ्रात्रा प्रेषिता शीघ्रमगच्छन्नर्तनागृहम् यत्रास्ते स महाबाहुश्छन्नः सत्रेण पाण्डवः
M. N. Dutt: Sent by her brother she quickly went to the dancing hall where that mighty-armed son of Pandu was waiting in disguise.