Critical Edition
वैशंपायन उवाच स राजधान्या निर्याय वैराटिः पृथिवींजयः प्रयाहीत्यब्रवीत्सूतं यत्र ते कुरवो गताः
M. N. Dutt: Vaishampayana said Having come out of the metropolis the brave son of Virata said to his charioteer:-"Go where the Kurus are."
समवेतान्कुरून्यावज्जिगीषूनवजित्य वै गाश्चैषां क्षिप्रमादाय पुनरायामि स्वं पुरम्
M. N. Dutt: Having vanquished all the Kurus who have come here for victory and quickly rescued the kine I shall come back to the city of Virata.
ततस्तांश्चोदयामास सदश्वान्पाण्डुनन्दनः ते हया नरसिंहेन चोदिता वातरंहसः आलिखन्त इवाकाशमूहुः काञ्चनमालिनः
M. N. Dutt: Thereupon the son of Pandu urged on the beautiful horses. Being urged on by that foremost of men, those horses, endued with the velocity of wind.
नातिदूरमथो यात्वा मत्स्यपुत्रधनंजयौ अवेक्षेताममित्रघ्नौ कुरूणां बलिनां बलम् श्मशानमभितो गत्वा आससाद कुरूनथ
M. N. Dutt: Adorned with gold necklaces, seemed to run through the sky. And not going very far, the son of Matsya and Dhananjaya.
Supplementary Passages:
4.36.4 After 4, N (Ś1 D1 missing) ins.: *644 तां शमीमन्ववीक्षेतां व्यूढानीकांश्च सर्वशः
तदनीकं महत्तेषां विबभौ सागरस्वनम् सर्पमाणमिवाकाशे वनं बहुलपादपम्
M. N. Dutt: And they saw their army arranged in battle array. That huge army appeared like an ocean.
ददृशे पार्थिवो रेणुर्जनितस्तेन सर्पता दृष्टिप्रणाशो भूतानां दिवस्पृङ्नरसत्तम
M. N. Dutt: Or like a forest full of many trees moving through the sky. Then was seen the dust of the earth raise by the moving army.
तदनीकं महद्दृष्ट्वा गजाश्वरथसंकुलम् कर्णदुर्योधनकृपैर्गुप्तं शांतनवेन च
M. N. Dutt: Which destroyed the vision of creatures and touched the sky, O best of Kurus. Then beholding that huge army abounding in elephants, horses and chariots.
द्रोणेन च सपुत्रेण महेष्वासेन धीमता हृष्टरोमा भयोद्विग्नः पार्थं वैराटिरब्रवीत्
M. N. Dutt: And protected by Karna, Duryodhana, Bhishma, the highly intelligent and great bowman Drona with his son, Virata's son, worked up with fear and having hairs erect, said to Partha.
Supplementary Passages:
4.36.8 After 8ab, D2 (marg.) ins.: *645 तेषां तत्सैन्यमतुलं दृष्ट्वा भयविवर्धनम्
नोत्सहे कुरुभिर्योद्धुं रोमहर्षं हि पश्य मे बहुप्रवीरमत्युग्रं देवैरपि दुरासदम् प्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि कुरुसैन्यमनन्तकम्
AI Translation: I am not eager to fight with the Kurus, for look at the horripilation of my body. It is very fierce, with many heroes, and is difficult to approach even by the gods. I shall not be able to fight with the endless army of the Kurus.
नाशंसे भारतीं सेनां प्रवेष्टुं भीमकार्मुकाम् रथनागाश्वकलिलां पत्तिध्वजसमाकुलाम् दृष्ट्वैव हि परानाजावात्मा प्रव्यथतीव मे
AI Translation: I do not hope to enter the army of the Bharatas, which is full of terrible bows, which is full of chariots, elephants, and horses, and crowded with infantry and flags. For when I see the enemy, my very soul is shaken.
Supplementary Passages:
4.36.10 After 10ab, S ins.: *646 देवैरपि सहेन्द्रेण न शक्यं किं पुनर्नरैः
यत्र द्रोणश्च भीष्मश्च कृपः कर्णो विविंशतिः अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तोऽथ बाह्लिकः
M. N. Dutt: Where (stand) Drona, Bhishma, Karna, Kripa, Vivinshati, Ashvatthama, Vikarana, Somadatta, Balhika.
दुर्योधनस्तथा वीरो राजा च रथिनां वरः द्युतिमन्तो महेष्वासाः सर्वे युद्धविशारदाः
M. N. Dutt: The heroic king Duryodhana, the foremost of car-warriors and other effulgent, great bowmen, all skilled in warfare.
Supplementary Passages:
4.36.12 T1 G (G1 om. line 5) ins. after 12: T2 M5, after 13ab: M1.3 ins. lines 1-2 after 13ab and lines 3-6 after 13: M2.4 (om. lines 1-2 along with 13ab), after 13: *647 मत्ता इव महानागा युक्तध्वजपताकिनः नीतिमन्तो महेष्वासाः सर्वास्त्रकृतनिश्चयाः दुर्जयाः सर्वसैन्यानां देवैरपि सवासवैः पताकिनश्च मातङ्गाः सध्वजाश्च महारथाः विप्रकीर्णाः कृतोद्योगा वाजिनश्चित्रभूषिताः ताञ्जेतुं समरे शूरान्दुर्बुद्धिरहमागतः
दृष्ट्वैव हि कुरूनेतान्व्यूढानीकान्प्रहारिणः हृषितानि च रोमाणि कश्मलं चागतं मम
M. N. Dutt: Beholding these Kurus, expert in fight, arrayed in battle order I am beside myself with fear and my hairs have stood erect.
वैशंपायन उवाच अवियातो वियातस्य मौर्ख्याद्धूर्तस्य पश्यतः परिदेवयते मन्दः सकाशे सव्यसाचिनः
M. N. Dutt: Vaishampayana said The coward and foolish Uttara began to bewail out of foolishness before Savyasachin who was high-spirited and disguised. Uttara said
Supplementary Passages:
4.36.14 For 14ab, S subst.: *648 दृष्ट्वा तु महतीं सेनां कुरूणां दृढधन्विनाम्
त्रिगर्तान्मे पिता यातः शून्ये संप्रणिधाय माम् सर्वां सेनामुपादाय न मे सन्तीह सैनिकाः
M. N. Dutt: My sire has gone out to fight with Trigartas taking the entire army with him and leaving me alone in the empty city there are no soldiers for me.
सोऽहमेको बहून्बालः कृतास्त्रानकृतश्रमः प्रतियोद्धुं न शक्ष्यामि निवर्तस्व बृहन्नडे
M. N. Dutt: Single-handed and a mere stripling as I am I have not toiled much over the use of arms. I am not capable of fighting with all these skilled in arms; desist therefore, O Brihannala.
Supplementary Passages:
4.36.16 After 16, S ins.: *649 वैशंपायनः तं तथावादिनं तत्र बीभत्सुः प्रत्यभाषत संप्रहस्य पुनस्तं वै सर्वलोकमहारथः
अर्जुन उवाच भयेन दीनरूपोऽसि द्विषतां हर्षवर्धनः न च तावत्कृतं किंचित्परैः कर्म रणाजिरे
M. N. Dutt: Brihannala said You are pale with fear; why do you increase the delight of your enemies? Even now you have done nothing with your enemies in the field of action.
स्वयमेव च मामात्थ वह मां कौरवान्प्रति सोऽहं त्वां तत्र नेष्यामि यत्रैते बहुला ध्वजाः
M. N. Dutt: You yourself told me "Take me to the Kauravas” and I shall take you there where there are many flags.
मध्यमामिषगृध्राणां कुरूणामाततायिनाम् नेष्यामि त्वां महाबाहो पृथिव्यामपि युध्यताम्
M. N. Dutt: 0 you having large arms, I shall take you to the Kurus ready to fight (for kine) like hawks for meat, (even) if they are prepared to fight for the earth.
Supplementary Passages:
4.36.19 After 19, S (M1 om. line 2) ins.: *650 समुद्रमिव गम्भीरं कुरुसैन्यमरिंदम स्त्रीसकाशे प्रतिज्ञाय पुरुषाणां हि शृण्वताम् विकत्थमानो निर्यात्वा ब्रूहि किं नात्र बुध्यसे
तथा स्त्रीषु प्रतिश्रुत्य पौरुषं पुरुषेषु च कत्थमानोऽभिनिर्याय किमर्थं न युयुत्ससे
M. N. Dutt: Vaunting of your manliness while starting before men and women, why do you not desire to fight?
न चेद्विजित्य गास्तास्त्वं गृहान्वै प्रतियास्यसि प्रहसिष्यन्ति वीर त्वां नरा नार्यश्च संगताः
M. N. Dutt: If you, without defeating them and taking back your kine, return home, all men and women, O hero, when they will meet, will laugh at you.
अहमप्यत्र सैरन्ध्र्या स्तुतः सारथ्यकर्मणि न हि शक्ष्याम्यनिर्जित्य गाः प्रयातुं पुरं प्रति
M. N. Dutt: As for me I had been highly spoken of by Sairandhri for my skill as a charioteer. I shall not therefore be able to return to the city without taking the kine. correction compelete
स्तोत्रेण चैव सैरन्ध्र्यास्तव वाक्येन तेन च कथं न युध्येयमहं कुरून्सर्वान्स्थिरो भव
M. N. Dutt: For Sairandhri's eulogy, and your words (I have come here); why should I not therefore fight with the Kurus; be quiet.
उत्तर उवाच कामं हरन्तु मत्स्यानां भूयांसं कुरवो धनम् प्रहसन्तु च मां नार्यो नरा वापि बृहन्नडे
M. N. Dutt: Uttara said Let the Kurus take away the profuse riches of the Matsya's a they like; let men and women laugh at me, O Brihannala.
Supplementary Passages:
4.36.24 After 24ab, D7 ins. (what is probably a gloss on the ātatāyinām of 19): *651 अग्निदो गरदश्चैव शस्त्रपाणिर्धनापहः क्षेत्रदारहरश्चैव षडेते ह्याततायिनः आततायिनमायान्तमपि वेदाङ्गपारगम् जिघांसन्तं जिघांसीयान्न नरो ब्रह्महा भवेत् B Dn D2 (marg.).5-7.10-12 S (except M2) ins. after 24 (G1, which om. uvāca, ins. after uttaraḥ): *652 संग्रामेण न मे कार्यं गावो गच्छन्तु चापि मे शून्यं मे नगरं चापि पितुश्चैव बिभेम्यहम् [Before line 1, D7 ins.: *653 क्षीरं वा दधि वाज्यं वा तक्रं वा न पिबाम्यहम् आरनालं हि पास्यामि न मे गोभिः प्रयोजनम् For line 2, S (except M2) subst.: *654 नगरं च प्रवेक्ष्यामि पश्यतस्ते बृहन्नले After line 2, B2-4 D6 cont.: *655 निवर्तय रथं तूर्णं हृदयं मे विदीर्यते while D2 (marg.) cont.: *656 वरं कालेन जीवक्षभुन्न मे गोभिः प्रयोजनम् यद्यहं जीवमानस्तु गच्छामि नगरं प्रति ] On the other hand, D4 ins. after 24: *657 भोजनं गोरसैर्हीनं काञ्जिकेनाप्यतः परम् भोक्ष्येऽहं बहुभिर्वापि यास्ये बालो मृतेर्भयात्
वैशंपायन उवाच इत्युक्त्वा प्राद्रवद्भीतो रथात्प्रस्कन्द्य कुण्डली त्यक्त्वा मानं स मन्दात्मा विसृज्य सशरं धनुः
M. N. Dutt: Vaishampayana said Saying this, that one, adorned with earrings, got down from the chariot, and leaving behind, in fear, his bow and arrows fled away at the sacrifice of his honour and pride.
बृहन्नडोवाच नैष पूर्वैः स्मृतो धर्मः क्षत्रियस्य पलायनम् श्रेयस्ते मरणं युद्धे न भीतस्य पलायनम्
M. N. Dutt: Brihannala said To fly is not the practice of the brave and the Kshatriyas; death in battle is preferable to flight in fear.
वैशंपायन उवाच एवमुक्त्वा तु कौन्तेयः सोऽवप्लुत्य रथोत्तमात् तमन्वधावद्धावन्तं राजपुत्रं धनंजयः दीर्घां वेणीं विधुन्वानः साधु रक्ते च वाससी
M. N. Dutt: Vaishampayana said Saying this Dhananjaya, the son of Kunti, coming down from the excellent car, pursued the prince who was thus running away.
Supplementary Passages:
4.36.27 After 27, S ins.: *658 विक्रमन्तं पदन्यासैर्नमयन्निव भूतलम्
विधूय वेणीं धावन्तमजानन्तोऽर्जुनं तदा सैनिकाः प्राहसन्केचित्तथारूपमवेक्ष्य तम्
AI Translation: The soldiers, not recognizing Arjuna, laughed when they saw him running with his braid of hair disheveled.
तं शीघ्रमभिधावन्तं संप्रेक्ष्य कुरवोऽब्रुवन् क एष वेषप्रच्छन्नो भस्मनेव हुताशनः
AI Translation: Seeing him quickly rushing towards them, the Kurus said: "Who is this one, disguised in this attire, like the fire covered in ashes?"
Supplementary Passages:
4.36.29 After 29ab, S ins.: *659 सैनिकाः कोऽयं धावत्यसंगेन पूर्वं मुक्त्वा रथोत्तमम्
किंचिदस्य यथा पुंसः किंचिदस्य यथा स्त्रियः सारूप्यमर्जुनस्येव क्लीबरूपं बिभर्ति च
AI Translation: It is a little like a man, a little like a woman, It bears the form of a eunuch, like Arjuna.
Supplementary Passages:
4.36.30 After 30ab, S ins.: *660 इत्येवं सैनिकाः प्राहुर्द्रोणस्तानिदमब्रवीत् आचार्यः कुरुपाण्डूनां मतौ शुक्राङ्गिरोपमः किं विचारेण वः कार्यमेतेनानुसृतेन वै धावन्तमनुधावंश्च निर्भयो भयविप्लुतम् वेणीकलापं निर्धूय प्रविभाति नरर्षभः After 30, S (except G1) ins.: *661 रूपेण पार्थसदृशः स्त्रीवेषसमलंकृतः
तदेवैतच्छिरोग्रीवं तौ बाहू परिघोपमौ तद्वदेवास्य विक्रान्तं नायमन्यो धनंजयात्
M. N. Dutt: Although assuming a neuter form he appears like Arjuna. His is the same, head, same neck, and are the same arms resembling maces.
अमरेष्विव देवेन्द्रो मानुषेषु धनंजयः एकः कोऽस्मानुपायायादन्यो लोके धनंजयात्
M. N. Dutt: His movement is also like his; he cannot be but Dhananjaya. As Indra is amongst the immurtals so is Dhananjaya amongst men.
Supplementary Passages:
4.36.32 S ins. after 32 (M2.4.5, which om. 32, after 31): *662 द्रोणेन चैवमुक्ते तु कर्णः प्रोवाच बुद्धिमान्
एकः पुत्रो विराटस्य शून्ये संनिहितः पुरे स एष किल निर्यातो बालभावान्न पौरुषात्
M. N. Dutt: Excepting Dhananjaya who, in this world, alone can come to fight with us? Only one son of Virata has been left in the empty city.
Supplementary Passages:
4.36.33 After 33, G2 M1.3.5 ins. (cf. 34cd): *663 क्लीबं वै सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः
सत्रेण नूनं छन्नं हि चरन्तं पार्थमर्जुनम् उत्तरः सारथिं कृत्वा निर्यातो नगराद्बहिः
AI Translation: Surely, the one who was hidden in the sacrifice, the Partha Arjuna, Having made Uttarā his charioteer, has gone out of the city.
Supplementary Passages:
4.36.34 After 34ab, S (M2.4 om.) ins.: *664 ते हि नः प्रतिसंयातुं संग्रामे न हि शक्नुयुः कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून्
स नो मन्ये ध्वजान्दृष्ट्वा भीत एष पलायति तं नूनमेष धावन्तं जिघृक्षति धनंजयः
AI Translation: Seeing our flags, he is frightened and is running away. Surely Dhananjaya is chasing him as he runs.
Supplementary Passages:
4.36.35 After 35, S (T G1.2 M2.4.5 om. line 1) ins.: *665 एकोऽस्माननुयात्येष नान्यो लोके धनंजयात् सारथिं ह्युत्तरं कृत्वा स्वयं योद्धुमिहेच्छति
इति स्म कुरवः सर्वे विमृशन्तः पृथक्पृथक् न च व्यवसितुं किंचिदुत्तरं शक्नुवन्ति ते छन्नं तथा तं सत्रेण पाण्डवं प्रेक्ष्य भारत
AI Translation: Thus all the Kurus, reflecting separately, could not decide anything further. Seeing the Pandava hidden in the sacrifice, O descendant of Bharata,
Supplementary Passages:
4.36.36 S ins. after 36cd (M2, which om. 36abcd, after the ref., for which see above): *666 दुर्योधन उवाचेदं सैनिकान्रथसत्तमान् अर्जुनो वासुदेवो वा रामः प्रद्युम्न एव वा ते हि नः प्रतिसंयोद्धुं संग्रामे न हि शक्नुयुः कथमेकतरस्तेषां समस्तान्योधयेत्कुरून् अन्यो वै क्लीबवेषेण यद्यागच्छेद्गवां पदम् शरैस्तीक्ष्णैरर्पयित्वा पातयिष्यामि भूतले After 36, S ins.: *667 अर्जुनं नेति चेत्येनं न व्यवस्यन्ति ते पुनः इति स्म कुरवः सर्वे मन्त्रयन्ति महारथाः दृढवेधी महासत्त्वः शक्रतुल्यपराक्रमः अभ्यागच्छति चेद्योद्धुं सर्वं संशयितं बलम् न चाप्यन्यतरं तत्र व्यवस्यन्ति धनंजयात्
उत्तरं तु प्रधावन्तमनुद्रुत्य धनंजयः गत्वा पदशतं तूर्णं केशपक्षे परामृशत्
AI Translation: But Dhananjaya, running after him, ran a hundred steps and seized him by the hair.
Supplementary Passages:
4.36.37 After 37, T1 G2 ins.: *668 मा मा गृहाण भद्रं ते दासोऽहं ते बृहन्नले इति वादिनमेवाशु धावन्तं तरसाग्रहीत् S ins. after 37 (T1 G2, after 668*): *669 विराटपुत्रं बीभत्सुर्बलवानरिमर्दनः
सोऽर्जुनेन परामृष्टः पर्यदेवयदार्तवत् बहुलं कृपणं चैव विराटस्य सुतस्तदा
AI Translation: He was touched by Arjuna and lamented piteously. And the son of Virāta wept piteously.
Supplementary Passages:
4.36.38 After 38ab, T1 G2 ins.: *670 मा मा मारय भद्रं ते मुञ्च मामेमि मे गृहम् मुञ्च मां मुञ्च मुञ्चेति तत्पादावग्रहीद्ब्रुवन् दर्शयित्वा ततः सर्वानदशत्सोऽङ्गुलिं नृप मा भैस्त्वमिति पार्थेन प्रार्थितः पर्यदेवयत् After 38, B Dn D2.5.6.10-12 ins.: *671 उत्तर उवाच शृणुयास्त्वं हि कल्याणि बृहन्नडे सुमध्यमे निवर्तय रथं शीघ्रं जीवन्भद्राणि पश्यति D5 cont.: D7 ins. after 38: *672 ग्रामाश्चतुर्दश तथा पूर्णाश्च धनगोकुलैः ददाम्येतद्धनं तुभ्यं मुञ्च मां त्वं बृहन्नडे अश्वानां तु सहस्रे द्वे शुभ्राणां हेममालिनाम् सर्वलक्षणयुक्तानां मुञ्च मां त्वं बृहन्नडे On the other hand, S ins. after 38: *673 उत्तरः सुवर्णमणिमुक्तानां यद्यदिच्छसि दद्मि ते हस्तिनोऽश्वान्रथान्गावः स्त्रियश्च समलंकृताः
शातकुम्भस्य शुद्धस्य शतं निष्कान्ददामि ते मणीनष्टौ च वैडूर्यान्हेमबद्धान्महाप्रभान्
AI Translation: I give you a hundred gold coins of pure gold, and eight precious gems, sapphires, bound with gold, of great radiance.
Supplementary Passages:
4.36.39 For 39b, S subst.: *674 श्रेष्ठस्य रजतस्य च ददामि शतनिष्कं ते मुञ्च मां त्वं बृहन्नले
हेमदण्डप्रतिच्छन्नं रथं युक्तं च सुव्रजैः मत्तांश्च दश मातङ्गान्मुञ्च मां त्वं बृहन्नडे
AI Translation: "O Bṛhannada, release me, who am covered with a golden staff, who is yoked to good bulls, and who has ten intoxicated elephants."
Supplementary Passages:
4.36.40 S ins. after 40 (G1 M2, which om. 39c-40d, ins. after 39ab): *675 षष्टिं स्वलंकृताः कन्या ग्राममेकं ददामि ते मुञ्च मां त्वं भृशं दीनं विह्वलं भयकम्पितम् गमिष्यामि पुरं षण्ढ द्रष्टुं मातरमर्दिताम् T1 G2 cont.: *676 मात्स्यस्य पुत्रो बालोऽहं तेन चास्मि सुखोषितः मातृपार्श्वशयानोऽहमस्पृष्टातपवायुमान् अदृष्टबलयुद्धोऽहं कुतस्ते कुरवः कुतः मातृपार्श्वं गमिष्यामि मुञ्च मां त्वं बृहन्नले प्रलयार्णवसंकाशं दृश्यते कौरवं बलम् स्त्रीणां मध्येऽहमज्ञानाद्वीर्यशौर्याङ्कितां गिरम् उक्तवान्मदगर्वेण को जेतुं शक्नुयात्कुरून् अमुक्त्वा वा यदि नयेर्मरिष्यामि तवाग्रतः
वैशंपायन उवाच एवमादीनि वाक्यानि विलपन्तमचेतसम् प्रहस्य पुरुषव्याघ्रो रथस्यान्तिकमानयत्
M. N. Dutt: Vaishampayana said Holding him forcibly who was bewailing in these strains being beside himself that foremost of men brought him near the car.
अथैनमब्रवीत्पार्थो भयार्तं नष्टचेतसम् यदि नोत्सहसे योद्धुं शत्रुभिः शत्रुकर्शन एहि मे त्वं हयान्यच्छ युध्यमानस्य शत्रुभिः
M. N. Dutt: Partha then said to him who was stricken with fear and deprived of his senses. “O repressor of foes, if you do not like to fight with your enemies, come, govern the horses while I fight with them.
Supplementary Passages:
4.36.42 After 42ab, T1 G2 ins.: *677 अर्जुनः अहं योत्स्यामि कौरव्यैर्हयान्संयच्छ चोत्तर आददानः किमर्थं त्वं पलायनपरोभवः युध्यस्व कौरवैः सार्धं विजयस्ते भविष्यति यस्य यन्तास्म्यहं युद्धे संयच्छामि हयोत्तमान् राज्ञो वा राजपुत्रस्य तस्य नित्यं जयो ध्रुवः सर्वथोत्तर युध्यस्व यन्त्रा साकं मया कुरून् जित्वा महीं यशः प्राप्य भोक्ष्यसे सकलामिमाम् हतोऽपि प्राप्स्यसे स्वर्गं न श्रेयस्ते पलायनम् अद्य सर्वान्कुरूञ्जित्वा यथा जयमवाप्स्यसि तथाहं प्रयतिष्येऽत्र सहायोऽत्र मतो ह्यहम् T1 ins. after line 5 of 677*: T2 G1.3 M, after 42ab: *678 संयच्छामि हयान्यस्य न स भीतः पलायति
प्रयाह्येतद्रथानीकं मद्बाहुबलरक्षितः अप्रधृष्यतमं घोरं गुप्तं वीरैर्महारथैः
M. N. Dutt: Protected by the strength of my arms do you enter into the dreadful and inaccessible collection of arms guarded by brave and powerful horses. Fear not, O repressor of foes, for you are the foremost of princes and a Kshatriya.
मा भैस्त्वं राजपुत्राग्र्य क्षत्रियोऽसि परंतप अहं वै कुरुभिर्योत्स्याम्यवजेष्यामि ते पशून्
AI Translation: Do not be afraid, O best of princes, O Kshatriya, O scorcher of enemies. I shall fight with the Kurus, and shall win your cattle.
Supplementary Passages:
4.36.44 After 44ab, Ś1 B Dn D2 (marg.).5-7.10-12 ins.: *679 कथं पुरुषशार्दूल शत्रुमध्ये विषीदसि
प्रविश्यैतद्रथानीकमप्रधृष्यं दुरासदम् यन्ता भूस्त्वं नरश्रेष्ठ योत्स्येऽहं कुरुभिः सह
M. N. Dutt: Entering into the formidable and impenetrable army. Be you my charioteer, O foremost of men, I shall fight with the Kurus.
Supplementary Passages:
4.36.45 After 45, S ins.: *680 शूरान्समरचण्डांश्च नयिष्ये यमसादनम्
एवं ब्रुवाणो बीभत्सुर्वैराटिमपराजितः समाश्वास्य मुहूर्तं तमुत्तरं भरतर्षभ
M. N. Dutt: Thus speaking to Uttara, the son of Virata, Bibhatsu, never defeated in battle, excited him for the time being, O foremost of Viratas.
तत एनं विचेष्टन्तमकामं भयपीडितम् रथमारोपयामास पार्थः प्रहरतां वरः
M. N. Dutt: Then Partha, the foremost of repressors took upon the car that unwilling and fainting prince, assailed with fear.
Supplementary Passages:
4.36.47 After 47, D7 ins.: *681 कुरूनभिमुखं पार्थः प्रययौ शीघ्रवाहनः यथेन्द्रो दानवान्हन्तुं प्रयाति च समातलिः while S (T2 om. line 1) ins.: *682 तमारोप्य रथोपस्थे विलपन्तं धनंजयः गाण्डीवं धनुरादातुमुपायात्तां शमीं प्रति उत्तरं स समाश्वास्य कृत्वा यन्तारमर्जुनः