Critical Edition
अर्जुन उवाच कर्ण यत्ते सभामध्ये बहु वाचा विकत्थितम् न मे युधि समोऽस्तीति तदिदं प्रत्युपस्थितम्
M. N. Dutt: Arjuna said O Karna, this is the time for you to make good the boastful words you gave vent to in the midst of assembly, 'there is none equal to me in fight.'
Supplementary Passages:
4.55.1 After 1, N (Ś1 missing) ins.: *969 सोऽद्य कर्ण मया सार्धं व्यवहृत्य महामृधे ज्ञास्यस्यवरमात्मानं न चान्यानवमन्यसे
अवोचः परुषा वाचो धर्ममुत्सृज्य केवलम् इदं तु दुष्करं मन्ये यदिदं ते चिकीर्षितम्
M. N. Dutt: Disregarding piety, you had given vent to many harsh words. But I consider what you wish to do today as difficult.
यत्त्वया कथितं पूर्वं मामनासाद्य किंचन तदद्य कुरु राधेय कुरुमध्ये मया सह
M. N. Dutt: Fighting with me today in the midst of the Kurus, do you make good the insulting words that you used towards me before.
यत्सभायां स्म पाञ्चालीं क्लिश्यमानां दुरात्मभिः दृष्टवानसि तस्याद्य फलमाप्नुहि केवलम्
M. N. Dutt: Do you reap now the fruit of your suffering the Panchala princess to-be distressed by the wicked-souled one in the court.
धर्मपाशनिबद्धेन यन्मया मर्षितं पुरा तस्य राधेय कोपस्य विजयं पश्य मे मृधे
M. N. Dutt: Being bound by the noose of piety, I desisted, before, from taking revenge. Do you now see the result of my restrained anger in battle.
Supplementary Passages:
4.55.5 After 5, B Dn D3.5.6. 10-12 ins.: *970 वने द्वादश वर्षाणि यानि सोढानि दुर्मते तस्याद्य प्रतिकोपस्य फलं प्राप्नुहि संप्रति
एहि कर्ण मया सार्धं प्रतिपद्यस्व संगरम् प्रेक्षकाः कुरवः सर्वे भवन्तु सहसैनिकाः
M. N. Dutt: Do you fight with me, O Karna, in the battle. Let the Kurus and your soldiers witness it.
कर्ण उवाच ब्रवीषि वाचा यत्पार्थ कर्मणा तत्समाचर अतिशेते हि वै वाचं कर्मेति प्रथितं भुवि
M. N. Dutt: Karna said Do you carry out your words into action, O Partha. That your words exceed your deeds is known in the world.
यत्त्वया मर्षितं पूर्वं तदशक्तेन मर्षितम् इति गृह्णामि तत्पार्थ तव दृष्ट्वापराक्रमम्
M. N. Dutt: What you deed suffer formerly was in consequence of your inability. We can admit today by seeing your prowess, O Partha.
धर्मपाशनिबद्धेन यदि ते मर्षितं पुरा तथैव बद्धमात्मानमबद्धमिव मन्यसे
M. N. Dutt: If you had suffered the miseries by having been bound by the noose or morality, you are equally bound so even now though you consider yourself free.
यदि तावद्वने वासो यथोक्तश्चरितस्त्वया तत्त्वं धर्मार्थवित्क्लिष्टः समयं भेत्तुमिच्छसि
M. N. Dutt: If you had passed your exile in the same way as you said, and being distressed (for practising austerities) why do you conversant with Dharma and Artha as you are, wish to fight with me?
यदि शक्रः स्वयं पार्थ युध्यते तव कारणात् तथापि न व्यथा काचिन्मम स्याद्विक्रमिष्यतः
M. N. Dutt: If Shakra himself, O Partha, fight on your behalf, still, there will be no obstruction to my displaying my prowess.
अयं कौन्तेय कामस्ते नचिरात्समुपस्थितः योत्स्यसे त्वं मया सार्धमद्य द्रक्ष्यसि मे बलम्
M. N. Dutt: Your wish O son of Kunti, is about to be fulfilled. You will fight with me today and see my prowess.
अर्जुन उवाच इदानीमेव तावत्त्वमपयातो रणान्मम तेन जीवसि राधेय निहतस्त्वनुजस्तव
M. N. Dutt: Arjuna said Up to now you had always fled from the battle while fighting with me. For this, you are still alive; but your younger brother has been slain, O son of Radha.
Supplementary Passages:
4.55.13 After the ref., D6 ins.: *971 खद्योतो द्योतते तावद्यावन्नोदयते शशी उदिते च सहस्रांशौ न खद्योतो न चन्द्रमाः प्राकृतान्पुरुषाञ्जित्वा वृथा ते कर्ण गर्जितम्
भ्रातरं घातयित्वा च त्यक्त्वा रणशिरश्च कः त्वदन्यः पुरुषः सत्सु ब्रूयादेवं व्यवस्थितः
M. N. Dutt: Having seen his younger brother slain, what other man except you, would retreat from the battle-field, and then boast as you do in the midst of good men?
वैशंपायन उवाच इति कर्णं ब्रुवन्नेव बीभत्सुरपराजितः अभ्ययाद्विसृजन्बाणान्कायावरणभेदिनः
M. N. Dutt: Vaishampayana said Having thus spoken to Karna, unconquerable Bibhatsu, encountered him, discharging arrows capable of piercing the coats of mail.
प्रतिजग्राह तान्कर्णः शरानग्निशिखोपमान् शरवर्षेण महता वर्षमाण इवाम्बुदः
AI Translation: Karna received those arrows, which were like the flames of fire, and showered down a great rain of arrows, like a cloud.
Supplementary Passages:
4.55.16 After 16, S (except T2; M2 om. lines 1, 4; M3 om. line 4) ins.: *972 अभियाय हि बीभत्सुर्गाण्डीवं विक्षिपन्धनुः जिघांसुः समरे कर्णं विससर्ज शरान्बहून् (cf. 16a) तं कर्णः प्रतिजग्राह वायुवेगमिवाचलः (cf. 16cd) शरजालेन महता वर्षमाणमिवाम्बुदम् तयोर्देवासुरसमः संनिपातोऽभवन्महान् किरतोः शरजालानि निराकाशमनन्तरम्
उत्पेतुः शरजालानि घोररूपाणि सर्वशः अविध्यदश्वान्बाह्वोश्च हस्तावापं पृथक्पृथक्
M. N. Dutt: That dreadful network of arrows covered, on all sides, piercing severally, the horses, arms and gloves (of the hero).
Supplementary Passages:
4.55.17 After 17ab, S (which om. 17c-19d) ins.: *973 ववर्ष च रजो भौमं कर्णपार्थसमागमे न स्म सूर्यः प्रतपति न च वाति समीरणः शरप्रच्छादितं व्योम छायाभूतमिवाभवत् गाण्डीवस्य च निर्घोषः कर्णस्य धनुषस्तथा दह्यतामिव वेणूनामासीत्परमदारुणः अर्जुनस्तु हयान्नागान्रथांश्च विनिपातयन् क्षोभयामास तत्सैन्यं कर्णं विव्याध चासकृत्
सोऽमृष्यमाणः कर्णस्य निषङ्गस्यावलम्बनम् चिच्छेद निशिताग्रेण शरेण नतपर्वणा
M. N. Dutt: Unable to bear the attack of Karna, Arjuna cut off the string of his quiver with a keenedged and straight arrow.
उपासङ्गादुपादाय कर्णो बाणानथापरान् विव्याध पाण्डवं हस्ते तस्य मुष्टिरशीर्यत
M. N. Dutt: Then taking out other arrows from his quiver, Karna struck Arjuna with them on his hand, and the latter lost hold of his bow.
ततः पार्थो महाबाहुः कर्णस्य धनुरच्छिनत् स शक्तिं प्राहिणोत्तस्मै तां पार्थो व्यधमच्छरैः
M. N. Dutt: Then the large-armed Arjuna cut off Karnas bow into pieces. He then struck (Arjuna) with a Shakti, but Partha cut it off with his arrows.
Supplementary Passages:
4.55.20 For 20cd, S (T2 om.) subst.: *974 छिन्नधन्वा ततः कर्णः शक्तिं चिक्षेप वेगवान् तां शक्तिं समरे पार्थश्चिच्छेद निशितैः शरैः
ततोऽभिपेतुर्बहवो राधेयस्य पदानुगाः तांश्च गाण्डीवनिर्मुक्तैः प्राहिणोद्यमसादनम्
M. N. Dutt: Then the heroes who followed Karna all attacked Arjunat who killed them with arrows shot from his Gandiva bow.
Supplementary Passages:
4.55.21 After 21, S (T2 om.) ins.: *975 अशेरतावृत्य महीं समग्रां पार्थेषुमार्गेषु महाद्विपेन्द्राः हिरण्यकक्ष्याः शरजालचित्रा यथा नगाः पावकजालनद्धाः तं शत्रुसेनाङ्गनिबर्हणानि कर्माणि कुर्वन्तममानुषाणि वैकर्तनः पूर्वममृष्यमाणः समर्पयल्लक्षमिवाशु दूरात्
ततोऽस्याश्वाञ्शरैस्तीक्ष्णैर्बीभत्सुर्भारसाधनैः आकर्णमुक्तैरभ्यघ्नंस्ते हताः प्रापतन्भुवि
M. N. Dutt: Then Bibhatsu killed his horses with sharpened arrows shot from his bow drawn to the ears, and they all fell down slain on earth.
अथापरेण बाणेन ज्वलितेन महाभुजः विव्याध कर्णं कौन्तेयस्तीक्ष्णेनोरसि वीर्यवान्
M. N. Dutt: Then taking up another strong, sharp, and powerful arrow, the powerful son of Kunti struck Karna with it on his breast.
तस्य भित्त्वा तनुत्राणं कायमभ्यपतच्छरः ततः स तमसाविष्टो न स्म किंचित्प्रजज्ञिवान्
M. N. Dutt: Boring through his coat of mail, that arrow penetrated into his body and he was deprived of the power of perception and consciousness.
स गाढवेदनो हित्वा रणं प्रायादुदङ्मुखः ततोऽर्जुन उपाक्रोशदुत्तरश्च महारथः
M. N. Dutt: Experiencing a great pain and leaving the battle-field, he fled towards the north. Then Arjuna and the mighty car-warrior Uttara began to scoff him.
Supplementary Passages:
4.55.25 After 25, D7.9 ins.: *976 दृष्ट्वा कर्णं तदा राजन्नपयान्तं रणाजिरात्