Critical Edition
शुक्र उवाच यः परेषां नरो नित्यमतिवादांस्तितिक्षति देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम्
AI Translation: Shukra said: He who always patiently endures the harsh words of others, O Devayani, know that by him this entire world is conquered.
यः समुत्पतितं क्रोधं निगृह्णाति हयं यथा स यन्तेत्युच्यते सद्भिर्न यो रश्मिषु लम्बते
AI Translation: He who restrains the arisen anger like a horse, He is called a charioteer by the good, not he who hangs on to the reins.
यः समुत्पतितं क्रोधमक्रोधेन निरस्यति देवयानि विजानीहि तेन सर्वमिदं जितम्
M. N. Dutt: O Devayani, know that he who subdues the rising anger by his feeling of non-anger, conquers everything on earth.
यः समुत्पतितं क्रोधं क्षमयेह निरस्यति यथोरगस्त्वचं जीर्णां स वै पुरुष उच्यते
M. N. Dutt: He who subdues his rising anger by forgiveness like the casting off the slough of a snake is called a true man.
यः संधारयते मन्युं योऽतिवादांस्तितिक्षति यश्च तप्तो न तपति दृढं सोऽर्थस्य भाजनम्
M. N. Dutt: He who subdues his anger, he who does not regard the bad words of others, he who is not angry even when there is a cause, certainly acquires the four objects for which we live (namely Dharma, Artha, Kama and Moksha.)
यो यजेदपरिश्रान्तो मासि मासि शतं समाः न क्रुध्येद्यश्च सर्वस्य तयोरक्रोधनोऽधिकः
M. N. Dutt: Between the two men, one performing sacrifices continually every month for one hundred years and one who does not feel any anger, the man who does not feel any anger is the greater man.
Supplementary Passages:
1.74.6 For 6cd, D3 S subst.: *745 तस्मादक्रोधनः श्रेष्ठः कामक्रोधौ न पूजितौ क्रुद्धस्य निष्फलान्येव दानयज्ञतपांसि च तस्मादक्रोधने यज्ञस्तपो दानं महत्फलम् न पूतो न तपस्वी च न यज्वा न च धर्मकृत् क्रोधस्य यो वशं गच्छेत्तस्य लोकद्वयं न च पुत्रभृत्यसुहृन्मित्रभार्या धर्मश्च सत्यतः तस्यैतान्यपयास्यन्ति क्रोधशीलस्य निश्चितम्
यत्कुमाराः कुमार्यश्च वैरं कुर्युरचेतसः न तत्प्राज्ञोऽनुकुर्वीत विदुस्ते न बलाबलम्
M. N. Dutt: Boys and girls, who are incapable of distinguishing between right and wrong, quarrel among one another. The wise never imitate them.
देवयान्युवाच वेदाहं तात बालापि धर्माणां यदिहान्तरम् अक्रोधे चातिवादे च वेद चापि बलाबलम्
M. N. Dutt: the power Devayani said: O father, I know, though I am a girl, what are duties and virtues. I also know the difference between anger and forgiveness and of each.
Supplementary Passages:
1.74.8 After 8, D3 S ins.: *746 स्ववृत्तिमननुष्ठाय धर्ममुत्सृज्य तत्त्वतः
शिष्यस्याशिष्यवृत्तेर्हि न क्षन्तव्यं बुभूषता तस्मात्संकीर्णवृत्तेषु वासो मम न रोचते
M. N. Dutt: But when a pupil behaves disrespectfully towards his tutor, he should never be forgiven by the preceptor, if he wants to benefit him. Therefore, I do not desire to live in a country where the people are so bad.
Supplementary Passages:
1.74.9 After 9ab, D3 S ins.: *747 शिष्ये चाचार्यवृत्तिं हि विसृज्य विपथं गते After 9, D3 S ins.: *748 दह्यमानास्तु तीव्रेण नीचाः परयशोऽग्निना अशक्तास्तां गतिं गन्तुं ततो निन्दां प्रकुर्वते
पुमांसो ये हि निन्दन्ति वृत्तेनाभिजनेन च न तेषु निवसेत्प्राज्ञः श्रेयोर्थी पापबुद्धिषु
M. N. Dutt: The wise man who desire the good of all, should not live among men who are sinfully inclined and she always speak ill of men of high birth and good behaviour.
ये त्वेनमभिजानन्ति वृत्तेनाभिजनेन च तेषु साधुषु वस्तव्यं स वासः श्रेष्ठ उच्यते
M. N. Dutt: It is said to be the best place to live where high birth and good conduct are known and respected and where men know our birth and behaviour.
Supplementary Passages:
1.74.11 After 11, D3 S ins.: *749 सुयन्त्रिता नरा नित्यं विहीना वा धनैर्नराः दुर्वृत्ताः पापकर्माणश्चण्डाला धनिनोऽपि वा न हि जात्या च चण्डालाः स्वकर्मविहितैर्विना धनाभिजनविद्यासु सक्ताश्चण्डालधर्मिणः अकारणाद्विद्विषन्ति परिवादं वदन्ति च न तत्रास्य निवासोऽस्ति पापिभिः पापतां व्रजेत् सुकृते दुष्कृते वापि यत्र सज्जति यो नरः ध्रुवं रतिर्भवेत्तत्र तस्मात्तेषां न रोचये
वाग्दुरुक्तं महाघोरं दुहितुर्वृषपर्वणः न ह्यतो दुष्करतरं मन्ये लोकेष्वपि त्रिषु यः सपत्नश्रियं दीप्तां हीनश्रीः पर्युपासते
AI Translation: The harsh words of the daughter of Vṛṣaparvan are extremely terrible. I do not think there is anything more difficult in the three worlds than this. He who worships the radiant glory of his enemy, while his own glory is diminished,
Supplementary Passages:
1.74.12 K ins. after 11: Ñ B D (except D3.5), after 12ab: *750 मम मथ्नाति हृदयमग्निकाम इवारणिम् After 12cd, D3 S ins.: *751 निःसंशयो विशेषेण पुरुषं मर्मकृन्तनम् सुहृन्मित्रजनास्तेषु सौहृदं न च कुर्वते After 12, the Calc. (editio princeps), Bomb., Kumbh., Grantha, P. C. Roy's ed., all ins.: *752 मरणं शोभनं तस्य इति विद्वज्जना विदुः D3 S ins. after 12 (G4, which om. 12ef, ins. after 751*): *753 अवमानमवाप्नोति शनैर्नीचेषु संगतः अतिवादा वक्त्रतो निःसरन्ति यैराहतः शोचति रात्र्यहानि परस्य वै मर्मसु ये पतन्ति तान्पण्डितो नावसृजेत्परेषु शनैर्दुःखं शस्त्रविषाग्निजातं रोहेन्न संरोहति वाग्व्रणं तु संरोहति शनैर्विद्धं वनं परशुना हतम् वाचा दुरुक्तं बीभत्सं न संरोहति वाक्क्षतम्