Critical Edition
वैशंपायन उवाच ततः काव्यो भृगुश्रेष्ठः समन्युरुपगम्य ह वृषपर्वाणमासीनमित्युवाचाविचारयन्
M. N. Dutt: Vaishampayana said : The best of the Bhrigu race, the son of Kavi (Shukra) himself became angry. Coming to the place where Vrishaparva was seated he fearlessly addressed him thus-
Supplementary Passages:
1.75.1 After 1ab, D3.4 S ins.: *754 प्रविश्यान्तःपुरं शुक्रो वन्दितो वृषपर्वणा G1.2.4.5 cont.: *755 स प्रविश्यासने शुक्रः संदष्टोष्ठपुटो रुषा
नाधर्मश्चरितो राजन्सद्यः फलति गौरिव पुत्रेषु वा नप्तृषु वा न चेदात्मनि पश्यति फलत्येव ध्रुवं पापं गुरुभुक्तमिवोदरे
M. N. Dutt: Such fruits, are seen, either in one's ownself, or in one's son, or in one's grandson. Sin must bear fruits, like rich food they cannot be digested.
Supplementary Passages:
1.75.2 After 2ab, K0.2.4 Dn D3 ins.: *756 शनैरावर्त्यमानो हि कर्तुर्मूलानि कृन्तति After 2, D3 S (except T1) ins.: *757 अधीयानं हि तं राजन्क्षमावन्तं जितेन्द्रियम्
यदघातयथा विप्रं कचमाङ्गिरसं तदा अपापशीलं धर्मज्ञं शुश्रूषुं मद्गृहे रतम्
M. N. Dutt: As you killed the grandson of Rishi Angirasa, the Brahmana Kacha, who was virtuous, learned in religious precepts and attentive to duties, when he lived with me.
Supplementary Passages:
1.75.3 After 3, D3.4 S ins.: *758 शर्मिष्ठया देवयानी क्रूरमुक्ता बहु प्रभो विप्रकृत्य च संरम्भात्कूपे क्षिप्ता मनस्विनी सा न कल्पेत वासाय तया हि रहितः कथम् वसेयमिह तस्मात्ते त्यजामि विषयं नृप
वधादनर्हतस्तस्य वधाच्च दुहितुर्मम वृषपर्वन्निबोधेदं त्यक्ष्यामि त्वां सबान्धवम् स्थातुं त्वद्विषये राजन्न शक्ष्यामि त्वया सह
M. N. Dutt: As you have mal-treated my daughter who did not deserve it, O Vrishaparva, know, I shall leave you and all your race. O king, for this reason I can no longer stay with you.
Supplementary Passages:
1.75.4 D3 S ins. after 4cd: D4, after 4ef: *759 मा शोचीर्वृषपर्वस्त्वं मा क्रुध्यस्व विशां पते D3 S ins. after 4: D4, after 759* above: *760 अस्या गतिर्गतिर्मह्यं प्रियमस्याः प्रियं मम वृषपर्वा यदि ब्रह्मन्घातयामि यदि चोपदिशाम्यहम् शर्मिष्ठया देवयानीं तेन गच्छाम्यसद्गतिम्
अहो मामभिजानासि दैत्य मिथ्याप्रलापिनम् यथेममात्मनो दोषं न नियच्छस्युपेक्षसे
M. N. Dutt: Do not think, O Danava, that I am raving or I am a liar. You think very little of your faults and do not try to correct them.
वृषपर्वोवाच नाधर्मं न मृषावादं त्वयि जानामि भार्गव त्वयि धर्मश्च सत्यं च तत्प्रसीदतु नो भवान्
AI Translation: Vrishaparva said: I know that you, Bhargava, do not do unrighteousness or speak falsehood. In you is righteousness and truth. May that be pleased with us.
यद्यस्मानपहाय त्वमितो गच्छसि भार्गव समुद्रं संप्रवेक्ष्यामो नान्यदस्ति परायणम्
AI Translation: If you leave us and go from here, Bhārgava, we will enter the ocean, for there is no other refuge.
Supplementary Passages:
1.75.7 After 7c, T G (except G3.5) ins.: *761 पूर्वं मद्बान्धवैः सह पातालमथ वा चाग्निं After 7, D3.4 S ins.: *762 यद्येव देवान्गच्छेस्त्वं मां च त्यक्त्वा गृहाधिप सर्वत्यागं ततः कृत्वा प्रविशामि हुताशनम्
शुक्र उवाच समुद्रं प्रविशध्वं वा दिशो वा द्रवतासुराः दुहितुर्नाप्रियं सोढुं शक्तोऽहं दयिता हि मे
M. N. Dutt: Shukra said: O Asura, I care very little whether you go into the bottom of the sea, of fly away to all directions, I am incapable of bearing my daughter's grief.
प्रसाद्यतां देवयानी जीवितं ह्यत्र मे स्थितम् योगक्षेमकरस्तेऽहमिन्द्रस्येव बृहस्पतिः
M. N. Dutt: My life depends on her. Seek, O Asuras, to please her. As Brihaspati always seeks the good of Indra, so I seek your good with my ascetic powers.
Supplementary Passages:
1.75.9 After 9ab, D3.4 S ins.: *763 प्रसन्ना देवयानी चेत्प्रियं नान्यतरं मम
वृषपर्वोवाच यत्किंचिदसुरेन्द्राणां विद्यते वसु भार्गव भुवि हस्तिगवाश्वं वा तस्य त्वं मम चेश्वरः
M. N. Dutt: Vrishaparva said : O son of Bhrigu, you are the absolute master of everything that belongs to the Asura chief in this world these elephants, kine and horses, nay even myself.
शुक्र उवाच यत्किंचिदस्ति द्रविणं दैत्येन्द्राणां महासुर तस्येश्वरोऽस्मि यदि ते देवयानी प्रसाद्यताम्
M. N. Dutt: Shukra said: Ogreat Asura, if it is (really) true that I am the lord over all the wealth of the Asuras, then go and try to please Devayani.
Supplementary Passages:
1.75.11 K0.4 Da1 ins. after 11: D3, after 766*: *764 वैशंपायन उवाच ततस्तु त्वरितं शुक्रस्तेन राज्ञा समं ययौ उवाच चैनां सुभगे प्रतिपन्नं वचस्तव After 11, Dn D1.4 ins.: *765 वैशंपायन उवाच एवमुक्तस्तथेत्याह वृषपर्वा महाकविः देवयान्यन्तिकं गत्वा तमर्थं प्राह भार्गवः while D3 S ins.: *766 वैशंपायनः शुक्रस्य वचनं श्रुत्वा वृषपर्वा सबान्धवः देवयानीं प्रसीदेति पपात भुवि पादयोः
देवयान्युवाच यदि त्वमीश्वरस्तात राज्ञो वित्तस्य भार्गव नाभिजानामि तत्तेऽहं राजा तु वदतु स्वयम्
M. N. Dutt: Devayani said : O son of Bhrigu, O father, if you are really the lord over the Asura king and all his wealth, then let the king come personally to me and speak it in my presence.
वृषपर्वोवाच यं काममभिकामासि देवयानि शुचिस्मिते तत्तेऽहं संप्रदास्यामि यदि चेदपि दुर्लभम्
M. N. Dutt: Vrishaparva said : O Devayani, O lady of sweet smiles, whatever you desire to possess, however difficult it may be to get, I am willing to give you.
Supplementary Passages:
1.75.13 After vṛṣaparvā (resp. -rvovāca), D3.4 S ins.: *767 स्तुत्यो वन्द्यश्च सततं मया तातश्च ते शुभे
देवयान्युवाच दासीं कन्यासहस्रेण शर्मिष्ठामभिकामये अनु मां तत्र गच्छेत्सा यत्र दास्यति मे पिता
M. N. Dutt: Devayani said : I desire to have Sharmishtha as my maidservant one thousand other damsels. She must also follow me to the house of him on whom my father will bestow me.
वृषपर्वोवाच उत्तिष्ठ हे संग्रहीत्रि शर्मिष्ठां शीघ्रमानय यं च कामयते कामं देवयानी करोतु तम्
M. N. Dutt: Vrishaparva said : O nurse, go and bring quickly Sharmishtha here. Let her also act according to the desire of Devayani.
Supplementary Passages:
1.75.15 After 15, D3 T G (except G3) ins.: *768 त्यजेदेकं कुलस्यार्थे ग्रामस्यार्थे कुलं त्यजेत् ग्रामं जनपदस्यार्थे आत्मार्थे पृथिवीं त्यजेत्
वैशंपायन उवाच ततो धात्री तत्र गत्वा शर्मिष्ठां वाक्यमब्रवीत् उत्तिष्ठ भद्रे शर्मिष्ठे ज्ञातीनां सुखमावह
M. N. Dutt: Vaishampayana said : The nurse then went to Sharmishtha and told her, “O amiable Sharmishtha, rise and follow me.
त्यजति ब्राह्मणः शिष्यान्देवयान्या प्रचोदितः सा यं कामयते कामं स कार्योऽद्य त्वयानघे
M. N. Dutt: Accomplish the good of your race. Urged by Devayani, the Brahmana (Shukra) is about to leave his disciples (the Asuras). O sinless lady, you must do as Devayani desires."
शर्मिष्ठोवाच सा यं कामयते कामं करवाण्यहमद्य तम् मा त्वेवापगमच्छुक्रो देवयानी च मत्कृते
AI Translation: Sharmistha said: I will do whatever she desires. Do not be angry with me, Shukra, or Devayani, because of me.
Supplementary Passages:
1.75.18 After 18ab, B3 D (except D3.5) M3.6.7 ins.: *769 यद्येवमाह्वयेच्छुक्रो देवयानीकृते हि माम्
वैशंपायन उवाच ततः कन्यासहस्रेण वृता शिबिकया तदा पितुर्नियोगात्त्वरिता निश्चक्राम पुरोत्तमात्
M. N. Dutt: Vaishampayana said : Having been commanded by her father, Sharmishtha with one thousand maidens came out of her father's excellent palace.
शर्मिष्ठोवाच अहं कन्यासहस्रेण दासी ते परिचारिका अनु त्वां तत्र यास्यामि यत्र दास्यति ते पिता
M. N. Dutt: Sharmishtha said : I am your maid-servant, with my one thousand maids. I shall follow you where your father will bestow you.
Supplementary Passages:
1.75.20 After 20ab, D3 T1 ins.: *770 चण्डालेऽपि नियुङ्क्ष्वाद्य शिरसा धारयामि तम् गुरुं वा स्पर्शयाम्यद्य दासीनां धर्ममुत्तमम्
देवयान्युवाच स्तुवतो दुहिता तेऽहं बन्दिनः प्रतिगृह्णतः स्तूयमानस्य दुहिता कथं दासी भविष्यसि
M. N. Dutt: Devayani said: I am the daughter of one who is a hired chanter of praise, who asks for alms and accepts them, whereas you are the daughter of one who is adored. Why should you become my maid-servant?
शर्मिष्ठोवाच येन केनचिदार्तानां ज्ञातीनां सुखमावहेत् अतस्त्वामनुयास्यामि यत्र दास्यति ते पिता
M. N. Dutt: Sharmishtha said : One must try to do good to one's affected relatives. Therefore, I shall follow you where your father will bestow you.
Supplementary Passages:
1.75.22 After 22ab, D3.4 (om. line 1) S ins.: *771 सर्वमाहृत्य कर्तव्यमेष धर्मः सनातनः एवं कृत्वा करिष्यामि यन्मां वक्ष्यसि शोभने
वैशंपायन उवाच प्रतिश्रुते दासभावे दुहित्रा वृषपर्वणः देवयानी नृपश्रेष्ठ पितरं वाक्यमब्रवीत्
M. N. Dutt: Vaishampayana said : O best of kings, when Sharmishtha thus promised to be the maid-servant of Devayani, she then thus spoke to her father.
प्रविशामि पुरं तात तुष्टास्मि द्विजसत्तम अमोघं तव विज्ञानमस्ति विद्याबलं च ते
M. N. Dutt: Devayani said : () best of Brahmanas, O father, I am satisfied. I shall now enter the Asura capital. I know your science and power of knowledge is not futile.
एवमुक्तो दुहित्रा स द्विजश्रेष्ठो महायशाः प्रविवेश पुरं हृष्टः पूजितः सर्वदानवैः
M. N. Dutt: Vaishampayana said : Having been thus addressed by his daughter, that best of Brahmanas, that illustrious man entered the capital with all happiness, sand he was worshipped by all the Danavas.