Critical Edition
कीचक उवाच स्वागतं ते सुकेशान्ते सुव्युष्टा रजनी मम स्वामिनी त्वमनुप्राप्ता प्रकुरुष्व मम प्रियम्
M. N. Dutt: Kichaka said O fair one of beautiful tresses with curls at the end, you are welcome; very luckily for me the night has passed. I have got you as the mistress of my house, pray do what is good to me,
Supplementary Passages:
4.15.1 After 1, S ins.: *300 कुरुष्व च मयि प्रीतिं वशं चोपानयस्व माम् प्रतिगृह्णीष्व मे भोगान्त्वदर्थमुपकल्पितान्
सुवर्णमालाः कम्बूश्च कुण्डले परिहाटके आहरन्तु च वस्त्राणि कौशिकान्यजिनानि च
AI Translation: Let them bring golden garlands, conch shells, earrings, and necklaces, and also garments, silk and woolen ones.
Supplementary Passages:
4.15.2 After 2ab, N ins.: *301 नानापत्तनजे शुभ्रे मणिरत्नं च शोभनम् After 2, S ins.: *302 प्रतिगृह्णीष्व भद्रं ते विहरस्व यथेच्छसि प्रीत्या मे कुरु पद्माक्षि प्रसादं प्रियदर्शने
अस्ति मे शयनं शुभ्रं त्वदर्थमुपकल्पितम् एहि तत्र मया सार्धं पिबस्व मधुमाधवीम्
M. N. Dutt: I have a very fine bed prepared only for you; pray come there and drink with me the honeyed wine.
Supplementary Passages:
4.15.3 After 3, S ins.: *303 वैशंपायनः स मूढः कीचकस्तत्र प्राप्तां राजीवलोचनाम् अब्रवीद्द्रौपदीं दृष्ट्वा दुरात्मा ह्यात्मसंमतः कीचकः भजस्व मां विशालाक्षि भर्ता ते सदृशो ह्यहम् उपसर्प वरारोहे मेरुमर्कप्रभा यथा वैशंपायनः कीचकेनैवमुक्ता तु पाञ्चाली वरभाषिणी अब्रवीन्न ममाचारमीदृशं वक्तुमर्हसि नाहं शक्या त्वया स्प्रष्टुं श्वपाकेनेव ब्राह्मणी मा गमिष्यसि दुर्बुद्धे गतिं दुर्गान्तरान्तराम् यत्र गच्छन्ति बहवः परदाराभिमर्शकाः नराः संभिन्नमर्यादाः कीटवच्च गुहाशयाः
द्रौपद्युवाच अप्रैषीद्राजपुत्री मां सुराहारीं तवान्तिकम् पानमानय मे क्षिप्रं पिपासा मेति चाब्रवीत्
M. N. Dutt: Draupadi said The princess has sent me to you for taking away wine; give it to me quickly, she said to ine she has a great thirst.
Supplementary Passages:
4.15.4 After 4ab, S ins.: *304 तस्यै नयिष्ये मदिरां भगिनी तृषिता हि ते After 4cd, S ins.: *305 दीयतां मे सुरा शीघ्रं सूतपुत्र व्रजाम्यहम्
कीचक उवाच अन्या भद्रे नयिष्यन्ति राजपुत्र्याः परिस्रुतम्
M. N. Dutt: Kichaka said O gentle one, others will take the wine that has been wromised to the princess, Saying this the Suta's son seized her by the right arm.
Supplementary Passages:
4.15.5 After 5, S ins.: *306 किं त्वं यास्यसि सुश्रोणि मदर्थं त्वमिहागता
वैशंपायन उवाच इत्येनां दक्षिणे पाणौ सूतपुत्रः परामृशत् सा गृहीता विधुन्वाना भूमावाक्षिप्य कीचकम् सभां शरणमाधावद्यत्र राजा युधिष्ठिरः
AI Translation: Vaishampāyana said: Thus the son of the charioteer touched her with his right hand. She, being touched, shook and threw down Kīchaka on the ground
Supplementary Passages:
4.15.6 After 6ab, N (Ś1 K B2-5 D1.3.5-7.9.10 om. lines 1-4; D2 reads lines 1-8 in marg.) ins.: *307 द्रौपद्युवाच यथैवाहं नाभिचरे कदाचित् पतीन्मदाद्वै मनसापि जातु तेनैव सत्येन वशीकृतं त्वां द्रष्टास्मि पापं परिकृष्यमाणम् वैशंपायन उवाच स तामनुप्रेक्ष्य विशालनेत्रां जिघृक्षमाणः परिभर्त्सयन्तीम् जग्राह तामुत्तरवस्त्रदेशे स कीचकस्तां सहसाक्षिपन्तीम् प्रगृह्यमाणा तु महाजवेन मुहुर्विनिःश्वस्य च राजपुत्री तया समाक्षिप्ततनुः स पापः पपात शाखीव निकृत्तमूलः After line 10, B2.4 D6 ins.: *308 चिक्षेप तं गाढममृष्यमाणा प्रवेपमानातिरुषा शुभाङ्गी
तां कीचकः प्रधावन्तीं केशपक्षे परामृशत् अथैनां पश्यतो राज्ञः पातयित्वा पदावधीत्
M. N. Dutt: Kichaka seized her by the locks while she was running with speed and struck her down by a kick in the very presence of the king.
Supplementary Passages:
4.15.7 After 7, S (M om. line 1) ins.: *309 सभायां पश्यतो राज्ञो विराटस्य महात्मनः ब्राह्मणानां च वृद्धानां क्षत्रियाणां च पश्यताम् तस्याः पादाभितप्ताया मुखाद्रुधिरमास्रवत्
ततो योऽसौ तदार्केण राक्षसः संनियोजितः स कीचकमपोवाह वातवेगेन भारत
M. N. Dutt: 0 Bharata, the Rakshasa that was appointed by the sun-god for her protection, gave a push to Kichaka with as much force as that of the wind.
स पपात ततो भूमौ रक्षोबलसमाहतः विघूर्णमानो निश्चेष्टश्छिन्नमूल इव द्रुमः
M. N. Dutt: Then he, completely overpowered by the Rakshasa might, fell down on the ground, reeling and motionless like a tree whose root has been cut.
Supplementary Passages:
4.15.9 After 9, S ins.: *310 तां दृष्ट्वा तत्र ते सभ्या हाहाभूताः समन्ततः न युक्तं सूतपुत्रेति कीचकेति च मानवाः किमियं वध्यते बाला कृपणा वाप्यबान्धवा
तां चासीनौ ददृशतुर्भीमसेनयुधिष्ठिरौ अमृष्यमाणौ कृष्णायाः कीचकेन पदा वधम्
M. N. Dutt: Both Bhimasena and Yudhishthira, who were seated there, beheld with unforgiving attitude, that outrage on Krishna committed by Kichaka.
Supplementary Passages:
4.15.10 After 10, S ins.: *311 तां दृष्ट्वा भीमसेनस्य क्रोधादस्रमवर्तत S cont.: B2 Dn D6.11.12 ins. after 11: *312 धूमोच्छ्वासः समभवन्नेत्रे चोच्छ्रितपक्ष्मणी सस्वेदा भ्रुकुटी चोग्रा ललाटे समवर्तत
तस्य भीमो वधप्रेप्सुः कीचकस्य दुरात्मनः दन्तैर्दन्तांस्तदा रोषान्निष्पिपेष महामनाः
M. N. Dutt: Desiring the death of that wicked Kichaka the high-minded Bhima began to knash his teeth in wrath.
Supplementary Passages:
4.15.11 After 11, B2 Dn D6.11.12 ins. 312*; and cont.: *313 हस्तेन ममृदे चैव ललाटं परवीरहा B2 Dn D6.11.12 cont.: S ins. after 11: *314 भूयश्च त्वरितः क्रुद्धः सहसोत्थातुमैच्छत S cont.: *315 निरैक्षत द्रुमं दीर्घं राजानं चान्ववैक्षत वधमाकाङ्क्षमाणं तं कीचकस्य दुरात्मनः आकारेणैव भीमं स प्रत्यषेधद्युधिष्ठिरः तस्य राजा शनैः संज्ञां कुर्वन्कुन्तीसुतोऽनघः चकार भीमसेनस्य रोषाविष्टस्य धीमतः उपाख्यानं तदा चाह कङ्कनामा युधिष्ठिरः कङ्कः सूद मा साहसं कार्षीः फलितोऽयं वनस्पतिः नात्र शुष्काणि काष्ठानि साधनीयानि कानिचित् यदि ते दारुकृत्यं स्यान्निष्क्रम्य नगराद्बहिः समूलं शातयेर्वृक्षं श्रमस्ते न भविष्यति यस्य चार्द्रस्य वृक्षस्य शीतां छायां समाश्रयेत् न तस्य पर्णं द्रुह्येत पूर्ववृत्तमनुस्मरन् न क्रोधकालसमयः सूद मा चापलं कृथाः अपूर्णोऽयं द्विपक्षो नो नेदं बलवतां बहु
अथाङ्गुष्ठेनावमृद्नादङ्गुष्ठं तस्य धर्मराट् प्रबोधनभयाद्राजन्भीमस्य प्रत्यषेधयत्
AI Translation: Then Dharma-rāta, with his thumb, pressed down the thumb of Bhima, who was about to strike, out of fear of the awakening of the king.
Supplementary Passages:
4.15.12 After 12, D7 ins.: *316 त्रिशंकोर्द्वादशाङ्गस्य चतुर्विंशतिपर्वणः यत्त्रिषष्टिशतारस्य एकांशं न क्षमी कथम् On the other hand, after 12, D8.11 (marg. sec. m.) ins.: *317 तं मत्तमिव मातङ्गं वीक्षमाणं वनस्पतिम् स तमावारयामास भीमसेनं युधिष्ठिरः आलोकयसि किं वृक्षं सूद दारुकृतेन वै यदि ते दारुभिः कृत्यं बहिर्वृक्षान्निगृह्यताम् while S ins.: *318 वैशंपायनः भीमसेनस्तु तद्वाक्यं श्रुत्वा परपुरंजयः सहसोत्पतितं क्रोधं न्ययच्छद्धृतिमान्बलात् इङ्गितज्ञः स तु भ्रातुस्तूष्णीमासीद्वृकोदरः भीमस्य च समारम्भं दृष्ट्वा राज्ञश्च चेष्टितम् द्रौपद्यभ्यधिकं क्रुद्धा प्रारुदत्सा पुनः पुनः कीचकेनानुगमनात्कृतताम्रायतेक्षणा
सा सभाद्वारमासाद्य रुदती मत्स्यमब्रवीत् अवेक्षमाणा सुश्रोणी पतींस्तान्दीनचेतसः
AI Translation: Having reached the door of the assembly hall, she wept and said to Matsya: Looking at her husbands with a dejected mind, the beautiful-hipped one said:
आकारमभिरक्षन्ती प्रतिज्ञां धर्मसंहिताम् दह्यमानेव रौद्रेण चक्षुषा द्रुपदात्मजा
AI Translation: Protecting the form, the vow, the collection of Dharma, The daughter of Drupada, as if burning with a fierce eye,
Supplementary Passages:
4.15.14 After 14, D2 marg. ins.: *319 इदं ब्रुवन्ती सा देवी राजानं च वशं नयेत्
द्रौपद्युवाच येषां वैरी न स्वपिति पदा भूमिमुपस्पृशन् तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
M. N. Dutt: The son of a Suta has kicked me the honored spouse of those whose enemies can never sleep even if they reside in regions of anchorites (what to speak of their living in a country of their own).
ये दद्युर्न च याचेयुर्ब्रह्मण्याः सत्यवादिनः तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
M. N. Dutt: The son of a Suta has kicked me, the respected consort of those who are truthful, devoted to Brahmans and used to give away without asking any thing in gift.
येषां दुन्दुभिनिर्घोषो ज्याघोषः श्रूयतेऽनिशम् तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
AI Translation: Those whose drumbeats and bowstrings are heard constantly, The son of the charioteer has killed my proud wife.
Supplementary Passages:
4.15.17 After 17ab, Ś1 K ins.: *320 येषां ज्यातलनिर्घोषात्समकम्पत मेदिनी
ये ते तेजस्विनो दान्ता बलवन्तोऽभिमानिनः तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
AI Translation: Those who are radiant, disciplined, powerful, and proud, The son of the charioteer has killed me, a proud wife, among them.
Supplementary Passages:
4.15.18 S (except G1) ins. after 18ab (M3 subst. for 18ab): *321 महेष्वासा रणे शूरा गर्विता मानतत्पराः T2 ins. after 18: T1 ins. after 19: *322 येषां नास्ति समः कश्चिद्वीर्ये सत्ये बले दमे तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत् येषां न सदृशः कश्चिद्धनौघैर्भुवि मानवः तेषां मां दयितां भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत् तवाग्रतो विशेषेण प्रजानां च हितैषिणः पश्यतो निहता राजंस्तेनेह जगतीपते
सर्वलोकमिमं हन्युर्धर्मपाशसितास्तु ये तेषां मां मानिनीं भार्यां सूतपुत्रः पदावधीत्
AI Translation: Those who are bound by the noose of dharma can destroy this entire world. The son of the charioteer has killed me, a proud wife, who was bound by the noose of dharma.
शरणं ये प्रपन्नानां भवन्ति शरणार्थिनाम् चरन्ति लोके प्रच्छन्नाः क्व नु तेऽद्य महारथाः
M. N. Dutt: Alas where do those mighty warriors ramble in disguise today who grant refuge to those that come to solicit it.
कथं ते सूतपुत्रेण वध्यमानां प्रियां सतीम् मर्षयन्ति यथा क्लीबा बलवन्तोऽमितौजसः
M. N. Dutt: How do these inighty personages of exceeding energy quietly suffer, like eunuchs, their beloved and chaste wife to be thus outraged by the son of a Suta?
Supplementary Passages:
4.15.21 D7 ins. after 21ab: D1.3 (both om. line 2), after 22: D2(om. line 2).4 (in reverse order), after 23ab: *323 धर्मवैतंसिको नूनं न धर्ममपि पूजयेत् पश्यन्मां मर्षयति यो वध्यमानां दुरात्मना
क्व नु तेषाममर्षश्च वीर्यं तेजश्च वर्तते न परीप्सन्ति ये भार्यां वध्यमानां दुरात्मना
M. N. Dutt: Ah, where is their wrath, the prowess and the energy when they cannot protect their wife from being thus insulted by a wretch.
मयात्र शक्यं किं कर्तुं विराटे धर्मदूषणम् यः पश्यन्मां मर्षयति वध्यमानामनागसम्
M. N. Dutt: What can I do in the city of Virata, the defiler of virtue, who coolly allows my innocent self thus to be insulted although he sees it (with his own eyes).
Supplementary Passages:
4.15.23 After 23, S ins.: *324 धर्मो विद्धो ह्यधर्मेण सभां यत्रोपतिष्ठति न चेद्विशल्यः क्रियते सर्वे विद्धाः सभासदः यत्र धर्मो ह्यधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः
न राजन्राजवत्किंचित्समाचरसि कीचके दस्यूनामिव धर्मस्ते न हि संसदि शोभते
M. N. Dutt: The king does not act like a king in the slightest degree towards Kichaka. O king, your conduct is like that of a robber and does not become the royal court.
न कीचकः स्वधर्मस्थो न च मत्स्यः कथंचन सभासदोऽप्यधर्मज्ञा य इमं पर्युपासते
M. N. Dutt: Neither Kichaka is virtuous nor ever is Matsya. The courtiers who wait upon the king are also destitute of virtue.
Supplementary Passages:
4.15.25 After 25, S ins.: *325 न धर्मं कीचको वेत्ति राजभृत्यास्तथैव च न राजा विनयं ब्रूते अमात्याश्च न जानते
नोपालभे त्वां नृपते विराट जनसंसदि नाहमेतेन युक्ता वै हन्तुं मत्स्य तवान्तिके सभासदस्तु पश्यन्तु कीचकस्य व्यतिक्रमम्
AI Translation: O king Virāta, I did not accuse you in the assembly of people. I am not justified in killing this man in your presence, O Matsya. Let the people in the
Supplementary Passages:
4.15.26 For 26ab, N (except K; Ś1 damaged) subst.: *326 वैशंपायन उवाच एवंविधैर्वचोभिः सा तदा कृष्णाश्रुलोचना उपालभत राजानं मत्स्यानां वरवर्णिनी After 26, D9 ins.: *327 यत्पार्थिवस्तु भयकृद्विषयस्य लोके यद्वै पितापि जननी नु विषं ददाति ते ते शरीरवरुणो ज्वलते महान्तं तत्कस्य यातु शरणं भयवत्स लोकः while S ins.: *328 विराट नृपते पश्य मामनाथामनागसीम् T G2 cont.: *329 न साम फलते दुष्टे दुष्टे दण्डः प्रयुज्यते अदण्ड्यान्दण्डयन्राजा दण्ड्यांश्चैवाप्यदण्डयन् स राजा न भवेल्लोके राजशब्दस्य भाजनम् दीनान्धकृपणानाथपङ्गुकुब्जजडादिकान् अनाथबालवृद्धांश्च पुरुषान्वा स्त्रियोऽपि वा दुष्टचोराभिभूतांश्च पालयेदवनीपतिः अनाथानां च नाथः स्यादपितॄणां पिता नृपः माता भवेदमातॄणामगुरूणां गुरुर्भवेत् अगतीनां गती राजा नृणां राजा परायणम् विशेषतः परैर्दुष्टैः परामृष्टां नरोत्तम स्त्रियं साध्वीमनाथां च पालयेत्स्वसुतामिव त्वद्गृहे वसतिं राजन्नेतावत्कालपर्ययम् अधिकां त्वत्सुतायाश्च पश्य मां कीचकाहताम्
विराट उवाच परोक्षं नाभिजानामि विग्रहं युवयोरहम् अर्थतत्त्वमविज्ञाय किं नु स्यात्कुशलं मम
M. N. Dutt: Virata said I do not know anything of your quarrel that happened out of our light. How can there be any justice on that score unless I go through the true version of the case.
वैशंपायन उवाच ततस्तु सभ्या विज्ञाय कृष्णां भूयोऽभ्यपूजयन् साधु साध्विति चाप्याहुः कीचकं च व्यगर्हयन्
M. N. Dutt: Vaishampayana said Then the courtiers, hearing everything, praised Krishna and repeatedly exclaimed “well done well done,” and reproached Kichaka.
Supplementary Passages:
4.15.28 After the ref., T1 ins.: *330 तस्यास्तत्कृपणं श्रुत्वा सैरन्ध्र्याः परिदेवितम् After 28, S ins.: *331 केचित्कृष्णां प्रशंसन्ति केचिन्निन्दन्ति कीचकम् केचिन्निन्दन्ति राजानं केचिद्देवीं च ते नराः
सभ्या ऊचुः यस्येयं चारुसर्वाङ्गी भार्या स्यादायतेक्षणा परो लाभश्च तस्य स्यान्न स शोचेत्कदाचन
M. N. Dutt: The Courtiers said Surely the man, who has this lady of expansive eyes and of all-graceful limbs for his wife, possesses every thing that is valuable and shall on.no occasion have to indulge in grief.
Supplementary Passages:
4.15.29 After 29, K2 B Dn D2.3.5.6.10-12 ins.: *332 न हीदृशी मनुष्येषु सुलभा वरवर्णिनी नारी सर्वानवद्याङ्गी देवीं मन्यामहे वयम् On the other hand, S ins. after 29: *333 यस्या गात्रं शुभं पीनं मुखं जयति पङ्कजम् गतिर्हंसं स्मितं कुन्दं सैषा नार्हति पद्वधम् द्वात्रिंशद्दशना यस्याः श्वेता मांसनिबन्धनाः स्निग्धाश्च मृदवः केशाः सैषा नार्हति पद्वधम् पद्मं चक्रं ध्वजं शङ्खं प्रासादो मकरस्तथा यस्याः पाणितले सन्ति सैषा नार्हति पद्वधम् आवर्ताः खलु चत्वारः सर्वे चैव प्रदक्षिणाः समं गात्रं शुभं स्निग्धं यस्या नार्हति पद्वधम् अच्छिद्रहस्तपादा च अच्छिद्रदशना च या कन्या कमलपत्राक्षी कथमर्हति पद्वधम् सेयं लक्षणसंपन्ना पूर्णचन्द्रनिभानना सुरूपिणी सुवदना नेयं योग्या पदा वधम् देवदेवीव सुभगा शक्रदेवीव शोभना अप्सरा इव सौरूप्यान्नेयं योग्या पदा वधम्
वैशंपायन उवाच एवं संपूजयंस्तत्र कृष्णां प्रेक्ष्य सभासदः युधिष्ठिरस्य कोपात्तु ललाटे स्वेद आसजत्
M. N. Dutt: Vaishampayana said While the courtiers, seeing Krishna, were praising her in this way, there came from ire the drops of perspiration on the forehead of Yudhishthira.
अथाब्रवीद्राजपुत्रीं कौरव्यो महिषीं प्रियाम् गच्छ सैरन्ध्रि मात्र स्थाः सुदेष्णाया निवेशनम्
M. N. Dutt: Then the chief of the Kurus addressed the princess, his beloved consort, saying "O Sairandhri, do not stay here, go to the apartment of Sudeshna.
Supplementary Passages:
4.15.31 After 31ab, S ins.: *334 कृष्णां तत्र नृपाभ्याशे परिव्राजकरूपधृक् After 31, S ins.: *335 राजा ह्ययं धर्मशीलो विराटः परलोकभीः यतस्त्वां न परित्राति सत्ये धर्मव्रते स्थितः
भर्तारमनुरुध्यन्त्यः क्लिश्यन्ते वीरपत्नयः शुश्रूषया क्लिश्यमानाः पतिलोकं जयन्त्युत
M. N. Dutt: The wives of heroes endure pain for the sake of their husbands; but undergoing trouble in waiting upon their lords they at last go to the regions where their husbands depart.
मन्ये न कालं क्रोधस्य पश्यन्ति पतयस्तव तेन त्वां नाभिधावन्ति गन्धर्वाः सूर्यवर्चसः
M. N. Dutt: Me-seems your Gandharva husbands of sun-like effulgence do not consider this as a befitting opportunity of giving vent to their spleen, and therefore do not run on to your succour.
अकालज्ञासि सैरन्ध्रि शैलूषीव विधावसि विघ्नं करोषि मत्स्यानां दीव्यतां राजसंसदि गच्छ सैरन्ध्रि गन्धर्वाः करिष्यन्ति तव प्रियम्
M. N. Dutt: O Sairandhri, you are ignorant of opportunity and therefore weep like an actress; you are causing annoyance in the court of the Matsya's while they are diverting themselves with gaming.
Supplementary Passages:
4.15.34 S (which om. 34ef) ins. after 34ab (transposed): *336 वैशंपायनः एवमुक्ता तु सा भद्रा समुद्वीक्ष्याब्रवीदिदम् After 34, K2 B Dn D2 (marg.). 5-7.9-12 ins.: *337 व्यपनेष्यन्ति ते दुःखं येन ते विप्रियं कृतम्
द्रौपद्युवाच अतीव तेषां घृणिनामर्थेऽहं धर्मचारिणी तस्य तस्येह ते वध्या येषां ज्येष्ठोऽक्षदेविता
M. N. Dutt: Sairandhri said I practise piety for their sake who are extremely kind. They, of whom the eldest is addicted to dice, are to be oppressed by all.
वैशंपायन उवाच इत्युक्त्वा प्राद्रवत्कृष्णा सुदेष्णाया निवेशनम् केशान्मुक्त्वा तु सुश्रोणी संरम्भाल्लोहितेक्षणा
M. N. Dutt: Vaishampayana said Having said this the fair Krishna with loosened hair and eyes reddened with wrath, rushed on towards the apartments of Sudeshna.
शुशुभे वदनं तस्या रुदन्त्या विरतं तदा मेघलेखाविनिर्मुक्तं दिवीव शशिमण्डलम्
M. N. Dutt: On her having wept so long her countenance appeared like the lunar disc in the sky freed from the clouds.
Supplementary Passages:
4.15.37 For st. 36-37, S subst.: *338 वैशंपायनः एवमुक्त्वा वरारोहा परिमृज्याननं शुभम् केशान्प्रमुक्तान्संयम्य रुधिरेण समुक्षितान् पांसुकुण्ठितसर्वाङ्गी गजराजवधूरिव प्रतस्थे नागनासोरूर्भर्तुराज्ञाय शासनम् विमुक्ता मृगशावाक्षी निरन्तरपयोधरा प्रभा नक्षत्रराजस्य कालमेघैरिवावृता यस्या ह्यर्थे पाण्डवेयास्त्यजेयुरपि जीवितम् तां ते दृष्ट्वा तथा कृष्णां क्षमिणो धर्मचारिणः समयं नातिवर्तन्ते वेलामिव महोदधिः सा प्रविश्य प्रवेपन्ती सुदेष्णाया निवेशनम् रुदन्ती चारुसर्वाङ्गी तस्यास्तस्थावथाग्रतः तामुवाच विराटस्य महिषी शाठ्यमास्थिता
सुदेष्णोवाच कस्त्वावधीद्वरारोहे कस्माद्रोदिषि शोभने कस्याद्य न सुखं भद्रे केन ते विप्रियं कृतम्
M. N. Dutt: Sudeshana said O beautiful one of excellent hips, who has slighted you, why do you weep. O gentle one, whose happiness will come to an end this day? Who has done wrong to you?
Supplementary Passages:
4.15.38 After the ref., S ins.: *339 किमिदं पद्मसंकाशं सुदन्तोष्ठाक्षिनासिकम् रुदन्त्या अवसृष्टास्रं पूर्णेन्दुसमवर्चसम् बाष्पोष्णं कृष्णताराभ्यामत्यर्थं रुचिरप्रभम् नयनाभ्यामजिह्माभ्यां मुखं ते मुञ्चते जलम् After 38ab, S ins.: *340 को विप्रयुज्यते दारैः सपुत्रपशुबान्धवैः After 38, S ins.: *341 ब्रूहि किं ते प्रियं कुर्मि कं त्यजे घातयामि वा वैशंपायनः तां निःश्वस्याब्रवीत्कृष्णा जानन्ती नाम पृच्छसि भ्रात्रे त्वं मामनुप्रेष्य किमेवं त्वं विकत्थसे
द्रौपद्युवाच कीचको मावधीत्तत्र सुराहारीं गतां तव सभायां पश्यतो राज्ञो यथैव विजने तथा
M. N. Dutt: Draupadi said As I went to fetch wine for you Kichaka struck me in the court in the very presence of the king as if in the midst of a lonely forest.
सुदेष्णोवाच घातयामि सुकेशान्ते कीचकं यदि मन्यसे योऽसौ त्वां कामसंमत्तो दुर्लभामभिमन्यते
M. N. Dutt: Sudeshana said 50. O you of tresses with curly ends, if it be your will, I shall cause Kichaka to be slain, who maddened with lust, has insulted you utterly incapable of being won by him.
Supplementary Passages:
4.15.40 After 40ab, S ins.: *342 भ्राता यद्येष मे व्यक्तं योनितो धर्मचारिणीम्
द्रौपद्युवाच अन्ये वै तं वधिष्यन्ति येषामागः करोति सः मन्ये चाद्यैव सुव्यक्तं परलोकं गमिष्यति
M. N. Dutt: Sairandhri said Others whom he has wronged will slay him; I think he will certainly go this very day to the region of Yama (Death).