Critical Edition
वैशंपायन उवाच एतस्मिन्नन्तरे तत्र महावीर्यपराक्रमः आजगाम महासत्त्वः कृपः शस्त्रभृतां वरः अर्जुनं प्रति संयोद्धुं युद्धार्थी स महारथः
AI Translation: Vaishampayana said: In the meantime, the immensely powerful and valorous Kripa, the best of the wielders of weapons, came there, The great chariot-warrior
Supplementary Passages:
4.52.1 After 1ab, Dn1 ins.: *919 अर्जुनं प्रति संरब्धः कृपः परमदुर्जयः After 1, N (Ś1 missing) ins.: *920 महोदधिजमादाय दध्मौ वेगेन वीर्यवान् स तु शब्देन लोकांस्त्रीनावृत्य रथिनां वरः धनुरादाय सुमहज्ज्याशब्दमकरोत्तदा On the other hand S ins. after 1: *921 अथ द्रौणे रथं त्यक्त्वा कृपस्य रथमुत्तमम् आजगामार्जुनस्तूर्णं सूर्यवैश्वानरप्रभम्
तौ रथौ सूर्यसंकाशौ योत्स्यमानौ महाबलौ शारदाविव जीमूतौ व्यरोचेतां व्यवस्थितौ
M. N. Dutt: While those two highly powerful carwarriors, resembling the sun, fought with each other they appeared like two autumnal clouds.
Supplementary Passages:
4.52.2 After 2, N (Ś1 missing) ins.: *922 ततः शारद्वतस्तूर्णं पार्थं दशभिराशुगैः विव्याध परवीरघ्नं निशितैर्मर्मभेदिभिः
पार्थोऽपि विश्रुतं लोके गाण्डीवं परमायुधम् विकृष्य चिक्षेप बहून्नाराचान्मर्मभेदिनः
M. N. Dutt: And drawing his huge bow Gandiva wellknown in the world Partha too discharged many Narachas capable of piercing into the very vitals.
Supplementary Passages:
4.52.3 After 3, S ins.: *923 कृपश्च धनुरादाय तथैवार्जुनमभ्ययात्
तानप्राप्ताञ्शितैर्बाणैर्नाराचान्रक्तभोजनान् कृपश्चिच्छेद पार्थस्य शतशोऽथ सहस्रशः
M. N. Dutt: Then with sharpened arrows "Kripa sundered into hundreds and thousands of pieces those blood-drinking shafts before they could reach (him).
Supplementary Passages:
4.52.4 After 4, S ins.: *924 जीमूत इव घर्मान्ते शरवर्षं विमुञ्चति नन्दयन्सुहृदः सर्वान्प्रत्ययुध्यत फल्गुनम् विकृष्य बलवच्चापं पाण्डवो भीमविक्रमः
ततः पार्थश्च संक्रुद्धश्चित्रान्मार्गान्प्रदर्शयन् दिशः संछादयन्बाणैः प्रदिशश्च महारथः
M. N. Dutt: Thereupon displaying various movements in anger, the great car-warrior Partha covered all sides with a downpour of arrows.
एकच्छायमिवाकाशं प्रकुर्वन्सर्वतः प्रभुः प्रच्छादयदमेयात्मा पार्थः शरशतैः कृपम्
AI Translation: The lord, who was like the sky, covered all with his arrows. Partha, with hundreds of arrows, covered Kripa, whose soul was immeasurable.
Supplementary Passages:
4.52.6 After 6, S ins.: *925 उद्गतः समये मेघो धाराभिरिव पर्वतम्
स शरैरर्पितः क्रुद्धः शितैरग्निशिखोपमैः तूर्णं शरसहस्रेण पार्थमप्रतिमौजसम् अर्पयित्वा महात्मानं ननाद समरे कृपः
AI Translation: He was struck by arrows, angry, like the flames of fire, and quickly with a thousand arrows, the incomparable Partha, having struck the great-souled one, Kripa roared in battle.
Supplementary Passages:
4.52.7 After 7ab, S ins.: *926 कृपो बभूव समरे विधूमोऽग्निरिव ज्वलन्
ततः कनकपुङ्खाग्रैर्वीरः संनतपर्वभिः त्वरन्गाण्डीवनिर्मुक्तैरर्जुनस्तस्य वाजिनः चतुर्भिश्चतुरस्तीक्ष्णैरविध्यत्परमेषुभिः
AI Translation: Then the hero, with arrows having golden feathers and straight joints, hurriedly released from Gandiva, pierced his horses with four sharp arrows. And with four other sharp arrows, he pierced the four horses.
Supplementary Passages:
4.52.8 After 8ab, B1.3 D6 ins.: *927 धनुरादाय विव्याध पार्थं दशभिराशुगैः while S ins.: *928 बिभेद समरे पार्थः कृपस्य ध्वजमुत्तमम् ततः पश्चान्महातेजा नाराचान्सूर्यसंनिभान् जग्राह समरे पार्थो भूयो बहुशिलीमुखान् तैस्तदानीं महाबाहुः कृपस्य रथरक्षिणः जघान क्षत्रियश्रेष्ठान्युध्यमानान्महाबलान् चन्द्रकेतुः सुकेतुश्च चित्राश्वो मणिमांस्तथा मुञ्जमौली च विक्रान्तो हेमवर्मा भयावहः सुरथोऽतिरथश्चैव सुषेणोऽरिष्ट एव च नृकेतुश्च सहानीकास्ते निपेतुर्गतासवः
ते हया निशितैर्विद्धा ज्वलद्भिरिव पन्नगैः उत्पेतुः सहसा सर्वे कृपः स्थानादथाच्यवत्
AI Translation: Those horses, pierced by sharp arrows, like blazing serpents, all suddenly rose up, and Kripa fell from his seat.
च्युतं तु गौतमं स्थानात्समीक्ष्य कुरुनन्दनः नाविध्यत्परवीरघ्नो रक्षमाणोऽस्य गौरवम्
AI Translation: Seeing that Gautama had fallen from his position, the descendant of the Kuru dynasty, the slayer of enemy heroes, did not strike him, out of respect for him.
स तु लब्ध्वा पुनः स्थानं गौतमः सव्यसाचिनम् विव्याध दशभिर्बाणैस्त्वरितः कङ्कपत्रिभिः
AI Translation: Having regained his position, Goutama quickly struck Savyasachi with ten arrows with feathers of herons.
ततः पार्थो धनुस्तस्य भल्लेन निशितेन च चिच्छेदैकेन भूयश्च हस्ताच्चापमथाहरत्
AI Translation: Then Partha, with a sharp arrow, cut off his bow with one arrow and took away his bow from his hand.
अथास्य कवचं बाणैर्निशितैर्मर्मभेदिभिः व्यधमन्न च पार्थोऽस्य शरीरमवपीडयत्
AI Translation: Then with sharp arrows that pierced the vital points, he cut through his armor. But Partha did not pierce his body.
तस्य निर्मुच्यमानस्य कवचात्काय आबभौ समये मुच्यमानस्य सर्पस्येव तनुर्यथा
AI Translation: As he was being released from his armor, his body shone like the body of a snake being released from its slough.
छिन्ने धनुषि पार्थेन सोऽन्यदादाय कार्मुकम् चकार गौतमः सज्यं तदद्भुतमिवाभवत्
AI Translation: When the bow was cut by Partha, Goutama took up another bow and strung it, which was a wonder.
स तदप्यस्य कौन्तेयश्चिच्छेद नतपर्वणा एवमन्यानि चापानि बहूनि कृतहस्तवत् शारद्वतस्य चिच्छेद पाण्डवः परवीरहा
M. N. Dutt: In this way that slayer of hostile heroes, the son of Pandu, cut off other bows as soon as they were taken up, one after the other, by the son of Sharadvata.
स छिन्नधनुरादाय अथ शक्तिं प्रतापवान् प्राहिणोत्पाण्डुपुत्राय प्रदीप्तामशनीमिव
M. N. Dutt: Having all his bows thus sundered that highly powerful hero took up a javelin from his car resembling a lightning and hurled it at the son of Pandu.
Supplementary Passages:
4.52.17 For 17, S subst.: *929 अथ शक्तिं परामृश्य सूर्यवैश्वानरप्रभाम् चिक्षेप सहसा क्रुद्धः पार्थायाद्भुतकर्मणे
तामर्जुनस्तदायान्तीं शक्तिं हेमविभूषिताम् वियद्गतां महोल्काभां चिच्छेद दशभिः शरैः सापतद्दशधा छिन्ना भूमौ पार्थेन धीमता
M. N. Dutt: While that golden javelin came coursing through the sky, burning like a huge fire-brand Arjuna cut it off with ten arrows.
Supplementary Passages:
4.52.18 After 18, S ins.: *930 शक्त्यां तु विनिकृत्तायां विरथः शरपीडितः
युगमध्ये तु भल्लैस्तु ततः स सधनुः कृपः तमाशु निशितैः पार्थं बिभेद दशभिः शरैः
AI Translation: In the middle of the fight, Kripa, with his bow, pierced Partha with ten sharp arrows.
Supplementary Passages:
4.52.19 After 19ab, D4 ins.: *931 प्रगृहीत्वा रथस्तूर्णं रथादन्यन्महाधनुः
ततः पार्थो महातेजा विशिखानग्नितेजसः चिक्षेप समरे क्रुद्धस्त्रयोदश शिलाशितान्
AI Translation: Then Partha, of great splendor, angrily hurled thirteen sharp arrows, blazing with the brilliance of fire, in the battle.
Supplementary Passages:
4.52.20 For 20, S subst.: *932 तान्निहत्य ततः पार्थो निमेषादिव भारत पुनरन्यान्समादत्त त्रयोदश शिलीमुखान्
अथास्य युगमेकेन चतुर्भिश्चतुरो हयान् षष्ठेन च शिरः कायाच्छरेण रथसारथेः
AI Translation: Then with one arrow he struck the four horses with four arrows, and with the sixth arrow he struck the head of the charioteer from the body.
त्रिभिस्त्रिवेणुं समरे द्वाभ्यामक्षौ महाबलः द्वादशेन तु भल्लेन चकर्तास्य ध्वजं तथा
AI Translation: With three arrows he pierced his bow, with two his shield, and with twelve his banner.
ततो वज्रनिकाशेन फल्गुनः प्रहसन्निव त्रयोदशेनेन्द्रसमः कृपं वक्षस्यताडयत्
AI Translation: Then, laughing as it were, Phālguna with a blow resembling a thunderbolt struck Kripa on the chest with the thirteenth (arrow).
स छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः गदापाणिरवप्लुत्य तूर्णं चिक्षेप तां गदाम्
AI Translation: His bow broken, his chariot destroyed, his horses and charioteer killed, he quickly jumped down and threw that club.
Supplementary Passages:
4.52.24 For 24d, S subst.: *933 रथात्तूर्णममित्रहा गदां चिक्षेप सहसा पार्थायामिततेजसे
सा तु मुक्ता गदा गुर्वी कृपेण सुपरिष्कृता अर्जुनेन शरैर्नुन्ना प्रतिमार्गमथागमत्
AI Translation: But the heavy mace, released by him, was well-polished by Karna, and was deflected by Arjuna's arrows and went back to its original course.
Supplementary Passages:
4.52.25 After 25, S ins.: *934 अथ खड्गं समुद्धृत्य शतचन्द्रं च भानुमत् इयेष पाण्डवं हन्तुं कृपोऽलघुपराक्रमः स शरद्वत्सुतस्तूर्णं महाचार्यः सुशिक्षितः खेचरो विचचारैकः क्रमाच्चर्मासिधृग्विभुः ततः क्षुराग्रैः कौन्तेयो दशभिः खड्गचर्मणी निमेषादिव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत् विषण्णवदनस्तत्र युद्धादपगतोद्यमः अश्वत्थाम्नस्तु स रथं कृपः समभिपुप्लुवे स्वस्रीयस्य महातेजा जग्राह च धनुः पुनः After line 2, G3 ins.: *935 तदा गाण्डीवनिर्मुक्तैः खड्गं तस्य न्यवारयत् After the prior half of line 7, T G2 ins.: *936 विनाशात्खड्गचर्मणोः दन्तैर्दन्तच्छदान्दष्ट्वा चुकोप हृदि दीर्घवत् भवत्विति पुनश्चोक्त्वा
ततो योधाः परीप्सन्तः शारद्वतममर्षणम् सर्वतः समरे पार्थं शरवर्षैरवाकिरन्
AI Translation: Then the warriors, seeking to protect Sharadvata, the intolerant one, showered Partha in the battle from all sides with showers of arrows.
ततो विराटस्य सुतः सव्यमावृत्य वाजिनः यमकं मण्डलं कृत्वा तान्योधान्प्रत्यवारयत्
AI Translation: Then, turning to the left, the son of Virāta, having made a double circle, checked those warriors.
ततः कृपमुपादाय विरथं ते नरर्षभाः अपाजह्रुर्महावेगाः कुन्तीपुत्राद्धनंजयात्
AI Translation: Then, taking Kripa, those bulls among men, with great speed, took him away from Dhananjaya, the son of Kunti.