Critical Edition
वैशंपायन उवाच ततो विजित्य संग्रामे कुरून्गोवृषभेक्षणः समानयामास तदा विराटस्य धनं महत्
M. N. Dutt: Vaishampayana said Having defeated the Kurus, that one (Arjuna), having the eyes of a bull, brought back the immense wealth of Virata.
Supplementary Passages:
4.62.1 After vaiśaṃ., D2.9 ins.: *1051 ततो हृष्टमनाः पार्थमुत्तरः प्रत्यभाषत कुरून्पराजितान्दृष्ट्वा भ्राजमानं च पाण्डवम् दिष्ट्या जयसि दुर्धर्ष महाबाहो धनंजय प्रादुर्भावं जयं चैव दृष्ट्वा प्रीतोऽस्मि पाण्डव निशम्य वचनं तस्य उत्तरस्य महात्मनः अर्जुनः परवीरघ्नः प्रत्युवाचोत्तरं तदा दिष्ट्या त्वमक्षतस्तात दिष्ट्या गावस्तवानघ प्रत्यागता यथान्यायं शत्रवश्च जिता रणे आवर्तय रथं शीघ्रं सदश्वान्संप्रणोदय अपवर्तय गाः सर्वा याहि चैव शमीं प्रति
गतेषु च प्रभग्नेषु धार्तराष्ट्रेषु सर्वशः वनान्निष्क्रम्य गहनाद्बहवः कुरुसैनिकाः
AI Translation: When the sons of Dhritarashtra were defeated and fled in all directions, many of the Kuru soldiers emerged from the forest and the thickets.
भयात्संत्रस्तमनसः समाजग्मुस्ततस्ततः मुक्तकेशा व्यदृश्यन्त स्थिताः प्राञ्जलयस्तदा
AI Translation: With minds terrified with fear, they gathered from here and there. With loose hair, they were seen standing with folded hands.
क्षुत्पिपासापरिश्रान्ता विदेशस्था विचेतसः ऊचुः प्रणम्य संभ्रान्ताः पार्थ किं करवाम ते
M. N. Dutt: Exhausted with hunger and thrust, come in a foreign country, beside themselves with fear, and bewildered, they bowed down to the son of Pritha and said "We are your slaves." (At which Arjuna said):
Supplementary Passages:
4.62.4 After 4, S ins.: *1052 प्राणानन्तर्मनोयातान्प्रयाचिष्यामहे वयम् वयं चार्जुन ते दासा ह्यनुरक्ष्या ह्यनाथकाः अर्जुनः अनाथान्दुःखितान्दीनान्कृशान्वृद्धान्पराजितान् न्यस्तशस्त्रान्निराशांश्च नाहं हन्मि कृताञ्जलीन् भवन्तो यान्तु विस्रब्धा निर्भया अमृतास्तथा मम पादरजोरक्ष्या जीवन्तु सुचिरं भुवि
अर्जुन उवाच स्वस्ति व्रजत भद्रं वो न भेतव्यं कथंचन नाहमार्ताञ्जिघांसामि भृशमाश्वासयामि वः
M. N. Dutt: “Welcome! May you are well. Go away. You have nothing to fear. I assure you, I will not kill them who are stricken with fear."
वैशंपायन उवाच तस्य तामभयां वाचं श्रुत्वा योधाः समागताः आयुःकीर्तियशोदाभिस्तमाशिर्भिरनन्दयन्
M. N. Dutt: Hearing these words of assurance, the warriors blessed him by praising his illustrious deeds and wishing him a long life.
Supplementary Passages:
4.62.6 S ins. after 6 (T1, after 1054*): *1053 स कर्म कृत्वा परमार्यकर्मा निहत्य शत्रून्द्विषतां निहन्ता On the other hand, after 6, T1 reads 7ab (for the first time), with v.l., followed by: *1054 प्रयाताः सर्वतस्तत्र नमस्कृत्य धनंजयम्
ततो निवृत्ताः कुरवः प्रभग्ना वशमास्थिताः पन्थानमुपसंगम्य फल्गुनो वाक्यमब्रवीत्
AI Translation: Then the Kurus turned back, broken and subdued. Having reached the path, Phālguna spoke these words:
Supplementary Passages:
4.62.7 After 7ab, Dn D3.5.7.8.11.12 ins.: *1055 हस्तिनापुरमुद्दिश्य सर्वे दीना ययुस्तदा
राजपुत्र प्रत्यवेक्ष समानीतानि सर्वशः गोकुलानि महाबाहो वीर गोपालकैः सह
AI Translation: O prince, look at all the cattle that have been brought together along with the cowherds, O mighty one, along with the heroes.
Supplementary Passages:
4.62.8 After 8, D7 ins.: *1056 अर्जुनः अग्रे प्रयान्तु नगरं घोषयन्तु च ते जयम्
ततोऽपराह्णे यास्यामो विराटनगरं प्रति आश्वास्य पाययित्वा च परिप्लाव्य च वाजिनः
AI Translation: Then in the afternoon we will go to Virāṭa's city. Having comforted, fed, and bathed the horses,
गच्छन्तु त्वरिताश्चैव गोपालाः प्रेषितास्त्वया नगरे प्रियमाख्यातुं घोषयन्तु च ते जयम्
AI Translation: Let the cowherds whom you have sent go quickly and proclaim victory in the city, announcing the good news.
वैशंपायन उवाच उत्तरस्त्वरमाणोऽथ दूतानाज्ञापयत्ततः वचनादर्जुनस्यैव आचक्षध्वं जयं मम
AI Translation: Vaishampayana said: Then Uttara, quickly, ordered the messengers: "By the words of Arjuna himself, announce my victory."
Supplementary Passages:
4.62.11 For 11, N subst.: *1057 अथोत्तरस्त्वरमाणः स दूतान् आज्ञापयद्वचनात्फाल्गुनस्य आचक्षध्वं विजयं पार्थिवस्य भग्नाः परे विजिताश्चापि गावः D7 cont. (in parenthesis): D4 ins. after vaiśaṃ. u. of 4.63.1: *1058 प्रहृष्टास्तेऽथ गोपालाः प्रविश्य नगरं ततः ऊचुर्जयं विराटस्य दिष्ट्या गोधनमाहृतम् D7 cont.: B (B5 om.) Dn (Dn1 om. lines 1-4) D1.2.5.6.9-12 ins. after 1057*: *1059 वैशंपायन उवाच इत्येवं तौ भारतमत्स्यवीरौ संमन्त्र्य संगम्य ततः शमीं ताम् अभ्येत्य भूयो विजयेन तृप्ताव् उत्सृष्टमारोपयतां स्वभाण्डम् स शत्रुसेनामभिभूय सर्वाम् आच्छिद्य सर्वं च धनं कुरुभ्यः वैराटिरायान्नगरं प्रतीतो बृहन्नलासारथिरेकवीरः