Critical Edition
संजय उवाच स रणे व्यचरत्पार्थः प्रेक्षणीयो धनंजयः युगपद्दिक्षु सर्वासु चित्राण्यस्त्राणि दर्शयन्
AI Translation: Sanjaya said Dhananjaya, Partha, was seen wandering in the battle, displaying his various weapons in all directions at once.
Supplementary Passages:
7.121.1 After the ref., B Dc1 Dn D3.5 ins.: *1003 श्रुत्वा निनादं धनुषश्च तस्य विस्पष्टमुत्कृष्टमिवान्तकस्य शक्राशनिस्फोटसमं सुघोरं विकृष्यमाणस्य धनंजयेन त्रासोद्विग्नं भयोद्भ्रान्तं त्वदीयं तद्बलं नृप युगान्तवातसंक्षुब्धं चलद्वीचितरङ्गितम् प्रलीनमीनमकरं सागराम्भ इवाभवत् B S and editions ins. after 1: Dc1 after 7: Dn1 D3 after 8ab: *1004 आददानं महाराज संदधानं च पाण्डवम् उत्कर्षन्तं विकर्षन्तं नाभ्यपश्याम लाघवात्
मध्यंदिनगतं सूर्यं प्रतपन्तमिवाम्बरे न शेकुः सर्वभूतानि पाण्डवं प्रतिवीक्षितुम्
M. N. Dutt: Then all the creatures were unable to look at Pandu's son, who then resembled the sun shining on the meridian,
प्रसृतांस्तस्य गाण्डीवाच्छरव्रातान्महात्मनः संग्रामे समपश्याम हंसपङ्क्तीरिवाम्बरे
M. N. Dutt: Arrows shooting out of the Gandiva bow of that illustrious hero, were then seen by us to resemble rows of cranes ranging through the firmament.
Supplementary Passages:
7.121.3 For 3cd, S subst.: *1005 आकाशे समदृश्यन्त हंसानामिव पङ्क्तयः
विनिवार्य स वीराणामस्त्रैरस्त्राणि सर्वशः दर्शयन्रौद्रमात्मानमुग्रे कर्मणि धिष्ठितः
AI Translation: Having warded off all the weapons of the heroes with his own weapons, Displaying his fierce self, he was engaged in a terrible deed.
स तान्रथवरान्राजन्नभ्यतिक्रामदर्जुनः मोहयन्निव नाराचैर्जयद्रथवधेप्सया
AI Translation: O king, Arjuna passed by those excellent chariots, Deluding them with his iron arrows, desiring to kill Jayadratha.
विसृजन्दिक्षु सर्वासु शरानसितसारथिः स रणे व्यचरत्तूर्णं प्रेक्षणीयो धनंजयः
M. N. Dutt: Then the handsome Dhananjaya having Krishna for his charioteer, began quickly to career on the field, shooting his shafts in all directions.
भ्रमन्त इव शूरस्य शरव्राता महात्मनः अदृश्यन्तान्तरिक्षस्थाः शतशोऽथ सहस्रशः
M. N. Dutt: Then hundreds and thousands of shafts shot by the heroic Arjuna of illustrious soul, appeared in the sky, flying in all directions and incessantly.
आददानं महेष्वासं संदधानं च पाण्डवम् विसृजन्तं च कौन्तेयं नानुपश्यामहे तदा
M. N. Dutt: We then could not discern when that mighty bowmen, that son of Pandu begotten upon Kunti, took out his shafts, placed them on the bow-string and let them off.
तथा सर्वा दिशो राजन्सर्वांश्च रथिनो रणे आकुलीकृत्य कौन्तेयो जयद्रथमुपाद्रवत् विव्याध च चतुःषष्ट्या शराणां नतपर्वणाम्
M. N. Dutt: Thereafter, O king, covering all the points of the compass with his arrows and afflicting all the car-warriors in battle, the son of Kunti dashed towards Jayadratha.
Supplementary Passages:
7.121.9 After 9, B Dc1 Dn1 D3 ins.: *1006 सैन्धवाभिमुखं यान्तं योधाः संप्रेक्ष्य पाण्डवम् न्यवर्तन्त रणाद्वीरा निराशास्तस्य जीविते यो योऽभ्यधावदाक्रन्दे तावकः पाण्डवं रणे तस्य तस्यान्तगा बाणाः शरीरे न्यपतन्प्रभो कबन्धसंकुलं चक्रे तव सैन्यं महारथः अर्जुनो जयतां श्रेष्ठः शरैरर्कांशुसंनिभैः एवं तत्तव राजेन्द्र चतुरङ्गबलं तदा व्याकुलीकृत्य कौन्तेयो जयद्रथमुपाद्रवत् द्रौणिं पञ्चाशताविध्यद्वृषसेनं त्रिभिः शरैः कृपायमाणः कौन्तेयः कृपं नवभिरार्दयत् शल्यं षोडशभिर्बाणैः कर्णं द्वात्रिंशता शरैः सैन्धवं तु चतुःषष्ट्या विद्ध्वा सिंह इवानदत्
सैन्धवस्तु तथा विद्धः शरैर्गाण्डीवधन्वना न चक्षमे सुसंक्रुद्धस्तोत्त्रार्दित इव द्विपः
AI Translation: But Saindhava, pierced by arrows from the bow of Gandiva, was not able to bear it, and became very angry, like an elephant struck by a goad.
स वराहध्वजस्तूर्णं गार्ध्रपत्रानजिह्मगान् आशीविषसमप्रख्यान्कर्मारपरिमार्जितान् मुमोच निशितान्संख्ये सायकान्सव्यसाचिनि
AI Translation: The one with the boar-banner quickly released sharp arrows, curved like vultures, shining like venomous snakes, polished by blacksmiths, in the battle against the left-handed archer.
त्रिभिस्तु विद्ध्वा गाण्डीवं नाराचैः षड्भिरर्जुनम् अष्टाभिर्वाजिनोऽविध्यद्ध्वजं चैकेन पत्रिणा
AI Translation: Having pierced the bow of Arjuna with three arrows and Arjuna himself with six iron arrows, he pierced his horses with eight arrows and his flag with one arrow.
Supplementary Passages:
7.121.12 After 12, B1 (marg.).3.5 Dn2 ins.: *1007 सर्वमर्मसु मर्मज्ञो वासुदेवं शतेन च पुनः पार्थं ध्वजं पार्थं किरीटं वाजिनो धनुः On the other hand, S (except G3) ins. after 12: *1008 भूयश्चैवार्जुनं संख्ये शरवर्षैरवाकिरत्
स विक्षिप्यार्जुनस्तीक्ष्णान्सैन्धवप्रेषिताञ्शरान् युगपत्तस्य चिच्छेद शराभ्यां सैन्धवस्य ह सारथेश्च शिरः कायाद्ध्वजं च समलंकृतम्
AI Translation: Having released sharp arrows sent by Saindhava, Arjuna simultaneously cut off Saindhava's with two arrows. And the head of the charioteer from the body, and the well-adorned flag.
स छिन्नयष्टिः सुमहाञ्शीर्यमाणः शराहतः वराहः सिन्धुराजस्य पपाताग्निशिखोपमः
AI Translation: The great boar, struck by arrows, fell down, its staff broken, like a flame of fire, to the king of Sindhu.
Supplementary Passages:
7.121.14 After 14, S ins.: *1009 आदित्यं प्रेक्षमाणस्तु बीभत्सुः सृक्किणी लिहन् अपश्यन्नान्तरं तस्य रक्षिभिः संवृतस्य वै अभवत्क्रोधरक्ताक्षो व्यात्तानन इवान्तकः अथाब्रवीद्वासुदेवः कुन्तीपुत्रं धनंजयम् श्रीभगवानुवाच नैव शक्यस्त्वया हन्तुं निर्व्याजं भरतर्षभ स्रक्ष्याम्यहमुपायं तमादित्यस्यापवारणे ततोऽस्तं गतमादित्यं मंस्यते सिन्धुराडिह ततोऽस्य विस्मयः पार्थ हर्षश्चैव भविष्यति आत्मजीवितलाभाच्च प्रतिज्ञायाश्च नाशनात् अस्तंगतमिवादित्यं दृष्ट्वा मोहेन बालिशः न हि शक्ष्यत्यथात्मानं रक्षितुं हर्षसंभवात् एतस्मिन्नेव काले तु प्रहर्तव्यं धनंजय जयद्रथस्य क्षुद्रस्य सवितुर्दर्शनार्थिनः संजय उवाच इत्युक्त्वा तु ततः पार्थं क्षिप्रमेवाहरत्प्रभाम् पार्थस्तु बलवाञ्ज्ञात्वा तमो दृष्ट्वातिदुःखितः जनार्दनेन सृष्टं वै तम आदित्यनाशनम् अभवंस्तावका दृष्ट्वा हर्षसंकुलचेतसः उन्नमय्य शिरोग्रीवमपश्यत्सैन्धवो रविम् अथार्जुनं हृषीकेशः शोकपूर्णमथाब्रवीत् पश्य कौन्तेय सिन्धूनां पार्थिवं पापकारिणम् एष तिष्ठति मध्ये वै स्यन्दनस्य धनंजय उन्नमय्य शिरोग्रीवं वीक्षते सूर्यमण्डलम् तस्य शीघ्रं पृषत्केन कायाच्छीर्षमपाहर संजय उवाच केशवेनैवमुक्तः सन्नमर्षाद्रक्तलोचनः उद्बबर्ह शरं तीक्ष्णममरैरपि दुःसहम् After line 17, T G2-5 ins.: *1010 अनस्तमित आदित्य एतान्निर्जित्य सैन्धवः न शक्यो हन्तुमित्येवं मन्यमानो जनार्दनः सस्मार चक्रं दैत्यारिर्हरिश्चक्रं सुदर्शनम् तदादिदेश भगवान्स्मृतमात्रमुपस्थितम् अस्तं गतमिवादित्यं तमसा छादयेति वै तत्तथोक्तं भगवता तमो भूत्वा विशां पते अन्धं तम इवाज्ञानमादित्यस्याहरत्प्रभाम्
एतस्मिन्नेव काले तु द्रुतं गच्छति भास्करे अब्रवीत्पाण्डवं तत्र त्वरमाणो जनार्दनः
AI Translation: At that very time, when the sun was quickly moving, Janardana spoke to the Pandava, hastening there,
धनंजय शिरश्छिन्धि सैन्धवस्य दुरात्मनः अस्तं महीधरश्रेष्ठं यियासति दिवाकरः शृणुष्वैव च मे वाक्यं जयद्रथवधं प्रति
M. N. Dutt: O Dhananjaya quickly cut-off the head of the wicked-souled ruler of the Sindhus. The sun is on the point of going to the Western hills.
Supplementary Passages:
7.121.16 For 16, S subst.: *1011 पार्थ पार्थ शिरो ह्येतत्त्वत्कृतेन पतेद्भुवि अस्तं गिरिमथासाद्य त्वरते वै दिवाकरः श्रूयतां तद्यथावृत्तं करणं सैन्धवं प्रति
वृद्धक्षत्रः सैन्धवस्य पिता जगति विश्रुतः स कालेनेह महता सैन्धवं प्राप्तवान्सुतम्
AI Translation: The father of Saindhava, Vṛddha-kṣatra, was famous in the world. After a long time he had a son named Saindhava.
जयद्रथममित्रघ्नं तं चोवाच ततो नृपम् अन्तर्हिता तदा वाणी मेघदुन्दुभिनिस्वना
AI Translation: He spoke to Jayadratha, the slayer of enemies, and then to the king. The voice, sounding like the rumbling of clouds and drums, was then hidden.
तवात्मजोऽयं मर्त्येषु कुलशीलदमादिभिः गुणैर्भविष्यति विभो सदृशो वंशयोर्द्वयोः क्षत्रियप्रवरो लोके नित्यं शूराभिसत्कृतः
AI Translation: "Your son will be born among mortals, O Lord, and will be equal to both families in virtue, conduct, self-control, and other qualities." "He will be the foremost of Kshatriyas in the world, always honored by the brave,"
शत्रुभिर्युध्यमानस्य संग्रामे त्वस्य धन्विनः शिरश्छेत्स्यति संक्रुद्धः शत्रुर्नालक्षितो भुवि
AI Translation: When he is fighting with enemies in battle, his bow in hand, his enemy will angrily cut off his head on the ground, without being noticed.
एतच्छ्रुत्वा सिन्धुराजो ध्यात्वा चिरमरिंदम ज्ञातीन्सर्वानुवाचेदं पुत्रस्नेहाभिपीडितः
M. N. Dutt: That subduer of foes, viz., the old ruler of the Sindhus having heard these words became thoughtful for a while; filled with affection for his son, he summoned all his kinsmen and told them so.
संग्रामे युध्यमानस्य वहतो महतीं धुरम् धरण्यां मम पुत्रस्य पातयिष्यति यः शिरः तस्यापि शतधा मूर्धा फलिष्यति न संशयः
M. N. Dutt: That man who will caused the head of my sons to fall on the earth, struggling in battle, will be bearing a great burden. I say that the head of that man will crack into a hundred pieces.' Having spoken these words and having installed Jayadratha on the throne.
Supplementary Passages:
7.121.22 After 22, S ins.: *1012 यदि चेदस्ति मे लाभस्तपसो वा दमस्य वा
एवमुक्त्वा ततो राज्ये स्थापयित्वा जयद्रथम् वृद्धक्षत्रो वनं यातस्तपश्चेष्टं समास्थितः
AI Translation: Having thus spoken, he then established Jayadratha in the kingdom, and Vṛddhakṣatra went to the forest and began to practice austerities.
सोऽयं तप्यति तेजस्वी तपो घोरं दुरासदम् समन्तपञ्चकादस्माद्बहिर्वानरकेतन
AI Translation: He, the radiant one, is performing a terrible and inaccessible penance. Outside of this five-fold group, O monkey-bannered one,
तस्माज्जयद्रथस्य त्वं शिरश्छित्त्वा महामृधे दिव्येनास्त्रेण रिपुहन्घोरेणाद्भुतकर्मणा
AI Translation: Therefore, O slayer of enemies, in that great battle, cut off the head of Jayadratha with a divine weapon, terrible and of wondrous deeds.
सकुण्डलं सिन्धुपतेः प्रभञ्जनसुतानुज उत्सङ्गे पातयस्वाशु वृद्धक्षत्रस्य भारत
AI Translation: O son of the wind god, place on your lap the son of the king of Sindhu, who is wearing earrings, O descendant of Bharata.
अथ त्वमस्य मूर्धानं पातयिष्यसि भूतले तवापि शतधा मूर्धा फलिष्यति न संशयः
AI Translation: Then you will strike his head to the ground, and your head will certainly split into a hundred pieces.
यथा चैतन्न जानीयात्स राजा पृथिवीपतिः तथा कुरु कुरुश्रेष्ठ दिव्यमस्त्रमुपाश्रितः
AI Translation: And as he would not know that, O lord of the earth, O best of the Kurus, resort to the divine weapon.
न ह्यसाध्यमकार्यं वा विद्यते तव किंचन समस्तेष्वपि लोकेषु त्रिषु वासवनन्दन
AI Translation: There is nothing that is not possible or not to be done for you. O son of Vasudeva, in all the three worlds,
Supplementary Passages:
7.121.29 After 29ab, S ins.: *1013 अस्त्रस्यास्य प्रभावेण पशुभर्तुः कथंचन यथैतत्सैन्धवशिरः शरैरेव धनंजय वृद्धक्षत्रे पतत्येव तथा नीतिर्विधीयताम्
एतच्छ्रुत्वा तु वचनं सृक्किणी परिसंलिहन् इन्द्राशनिसमस्पर्शं दिव्यमन्त्राभिमन्त्रितम्
AI Translation: Hearing these words, licking the corners of his mouth, Divine mantras chanted, touching like Indra's thunderbolt,
Supplementary Passages:
7.121.30 After 30ab, S ins.: *1014 अर्जुनस्त्वरया युक्तस्तदस्त्रं समुपाश्रितः वृद्धक्षत्राश्रमद्वारमहरत्तदरेः शिरः
सर्वभारसहं शश्वद्गन्धमाल्यार्चितं शरम् विससर्जार्जुनस्तूर्णं सैन्धवस्य वधे वृतः
AI Translation: Always able to bear all burdens, worshipped with incense and garlands, the arrow was quickly released by Arjuna, intent on killing Saindhava.
Supplementary Passages:
7.121.31 For 30c-31b, S subst.: *1015 एकं तूणीशयं घोरमिन्द्राशनिसमप्रभम् सर्वभेदिनमत्यर्थं गन्धमाल्यार्चितं सदा After 31ab, D5 ins.: *1016 रौद्रेणास्त्रेण संयोज्य विधिवत्कुरुनन्दनः समाधत्त महाबाहुर्गाण्डीवे क्षिप्रमर्जुनः After 31, B Dc1 ins.: *1017 ततो धनंजयः शीघ्रं शरं तं भास्करत्विषम् उज्जिहीर्षुः शिरः कायात्सैन्धवस्य महात्मनः
स तु गाण्डीवनिर्मुक्तः शरः श्येन इवाशुगः शकुन्तमिव वृक्षाग्रात्सैन्धवस्य शिरोऽहरत्
AI Translation: That arrow, released from the Gandiva, was as swift as a hawk, and it severed the head of the Saindhava from his body, like a bird from the top of a tree
Supplementary Passages:
7.121.32 B1.2 ins. after 32ab: B3.4 Dc1 D5 subst. for 32cd: *1018 छित्त्वा शिरः सिन्धुपतेरुत्पपात विहायसम् After 32, S ins.: *1019 प्रपतिष्यति शीर्षे तु कृष्णोऽर्जुनमथाब्रवीत् पार्थ पार्थ शिरो ह्येतद्यथा नेयान्महीतलम् तथा कुरु कुरुश्रेष्ठ वक्ष्ये तस्यापि कारणम् संजय उवाच श्रुत्वा तु वचनं तस्य त्वरमाणोऽस्त्रमायया
अहरत्तत्पुनश्चैव शरैरूर्ध्वं धनंजयः दुर्हृदामप्रहर्षाय सुहृदां हर्षणाय च
AI Translation: Dhananjaya again took it up with arrows, to the dismay of the wicked and the delight of the good.
Supplementary Passages:
7.121.33 After 33, S ins.: *1020 तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव पुनरूर्ध्वमथापि च दीर्घकालमवाक्चैव संप्रक्रीडन्निवार्जुनः तत्सैन्यं सर्वतोऽपश्यन्महदाश्चर्यमद्भुतम् प्रापयत्स शिरो यस्माद्योधयन्नेव पार्थिवान्
शरैः कदम्बकीकृत्य काले तस्मिंश्च पाण्डवः समन्तपञ्चकाद्बाह्यं शिरस्तद्व्यहरत्ततः
AI Translation: Having made a kadamba tree with arrows, the Pandava, at that time, removed the head from outside the five-fold enclosure.
Supplementary Passages:
7.121.34 B1.3-5 Dc1 D5 ins. after 34ab: B2 after 33ab: *1021 योधयामास तांश्चैव पाण्डवः षण्महारथान् ततः सुमहदाश्चर्यं तत्रापश्याम भारत After 34, B1 repeats 33ab. On the other hand, S ins. after 34: *1022 जयद्रथस्यार्जुनबाणनालं मुखारविन्दं रुधिराम्बुसिक्तम् दृष्टं नरैश्चोपरि वर्तमानं विद्याधरोत्सृष्टमिवैकपद्मम् स देवशत्रूनिव देवराजः किरीटमाली व्यधमत्सपत्नान् यथा तमांस्यभ्युदितस्तमोघ्नः पूर्णां प्रतिज्ञां समवाप्य धीरः अथाब्रवीत्केशवं पाण्डवेयः कियन्तमध्वानमिदं हरामि किमर्थमेतन्न निपात्यमुर्व्यां क्व च प्रयातव्यमिदं च शंस शक्नोम्यहं यत्र भवान्ब्रवीति तं भूमिदेशं च शिरो विनेतुम् Colophon.
एतस्मिन्नेव काले तु वृद्धक्षत्रो महीपतिः संध्यामुपास्ते तेजस्वी संबन्धी तव मारिष
AI Translation: At that very time, the king Vṛddhakṣatra, the illustrious one, your relative, was worshipping the evening twilight.
उपासीनस्य तस्याथ कृष्णकेशं सकुण्डलम् सिन्धुराजस्य मूर्धानमुत्सङ्गे समपातयत्
AI Translation: Then, as he was sitting, he placed the head of the king of Sindhu, with its curly hair and earrings, on his lap.
तस्योत्सङ्गे निपतितं शिरस्तच्चारुकुण्डलम् वृद्धक्षत्रस्य नृपतेरलक्षितमरिंदम
AI Translation: The head with beautiful earrings fell on his lap, O conqueror of enemies, unnoticed by the aged king.
कृतजप्यस्य तस्याथ वृद्धक्षत्रस्य धीमतः उत्तिष्ठतस्तत्सहसा शिरोऽगच्छद्धरातलम्
AI Translation: Then, when the wise वृद्धक्षत्र had finished his prayers, his head suddenly fell to the ground as he was rising.
ततस्तस्य नरेन्द्रस्य पुत्रमूर्धनि भूतलम् गते तस्यापि शतधा मूर्धागच्छदरिंदम
M. N. Dutt: And as the head of that king's son fell down on earth. The head of that king also was cracked into thousand pieces, subduer of foes. Then all creatures were greatly filled with wonder.
Supplementary Passages:
7.121.39 For 39cd, S subst.: *1023 तच्छिरः शतधा राजन्पपात पृथिवीतले
ततः सर्वाणि भूतानि विस्मयं जग्मुरुत्तमम् वासुदेवश्च बीभत्सुं प्रशशंस महारथम्
AI Translation: Then all the beings were filled with the highest wonder. And Vasudeva praised the great warrior Bhima.
ततो दृष्ट्वा विनिहतं सिन्धुराजं जयद्रथम् पुत्राणां तव नेत्रेभ्यो दुःखाद्बह्वपतज्जलम्
AI Translation: Then, seeing the king of Sindhu, Jayadratha, slain, from the eyes of your sons, much water fell from grief.
Supplementary Passages:
7.121.41 For 41ab, B Dc1 Dn1 subst.: *1024 ततो विनिहते राजन्सिन्धुराजे किरीटिना B Dc1 Dn D5 ins. after 41ab: K4 D1 after 41: *1025 तमस्तद्वासुदेवेन संहृतं भरतर्षभ पश्चाज्ज्ञातं महीपाल तव पुत्रैः सहानुगैः वासुदेवप्रयुक्तेयं मायेति नृपसत्तम एवं स निहतो राजन्पार्थेनामिततेजसा अक्षौहिणीरष्ट हत्वा जामाता तव सैन्धवः हतं जयद्रथं दृष्ट्वा तव पुत्रा नराधिप On the other hand, S ins. after 41ab: *1026 कर्मणा तेन पार्थस्य विस्मिताः सर्वदेवताः सर्वथा समरे यस्य गोप्ता नित्यं जनार्दनः कथं तस्य जयो न स्यादिति भूतानि मेनिरे एतदर्थं शिरस्तस्य च्यावयामास पाण्डवः स्यमन्तपञ्चकाद्बाह्यं शरैरेव यथाक्रमम् कृत्वा तच्च महत्कर्म निहत्य च जयद्रथम् अस्त्रं पाशुपतं पार्थः संहर्तुमुपचक्रमे संहरत्यपि कौन्तेये तदस्त्रं तत्र भारत ववौ शीतः सुगन्धश्च पवनो ह्लादयन्निव संहारं च प्रमोक्षं च दृष्ट्वा तत्र दिवौकसः विस्मयं परमं जग्मुः प्रशशंसुश्च पाण्डवम् एवमस्त्रेण तान्वीरो योधयित्वा धनंजयः जयद्रथशिरः पश्चाच्च्यावयामास पाण्डवः तच्छिरश्च्यावमानं तु ददृशुस्तावका युधि शल्यकर्णकृपा राजन्मोहिताः सव्यसाचिना शिरसि च्याविते तस्य शरैराशीविषोपमैः पश्चात्कायोऽपतद्भूमिं शोचयन्सर्वपार्थिवान् दृष्ट्वा तु निहतं संखे सिन्धुराजं महारथम् For 41cd, B Dc1 Dn D5 subst.: K4 D1 cont. after 1025*: *1027 दुःखादश्रूणि मुमुचुर्निराशाश्चाभवञ्जये K4 D1 cont.: B Dc1 Dn D5 ins. after 41: *1028 ततो जयद्रथे राजन्हते पार्थेन केशवः दध्मौ शङ्खं महाबाहुरर्जुनश्च परंतपः On the other hand, S ins. after 41: *1029 तस्मिंस्तु निहते वीरे सैन्धवे लोकविश्रुते प्रहर्षमतुलं लेभे कृष्णः पार्थश्च भारत
भीमसेनोऽपि संग्रामे बोधयन्निव पाण्डवम् सिंहनादेन महता पूरयामास रोदसी
AI Translation: And Bhimasena, in the battle, as if to rouse the Pandava, filled the sky and earth with a great lion's roar.
Supplementary Passages:
7.121.42 For 42, K4 B Dn1 subst.: D1.5 cont. after 1028*: *1030 भीमश्च वृष्णिसिंहश्च युधामन्युश्च भारत उत्तमौजाश्च विक्रान्तः शङ्खान्दध्मुः पृथक्पृथक्
तं श्रुत्वा तु महानादं धर्मपुत्रो युधिष्ठिरः सैन्धवं निहतं मेने फल्गुनेन महात्मना
AI Translation: Hearing that great sound, Yudhiṣṭhira, Dharma's son, thought that Saindhava had been killed by the great-souled Phalguna.
ततो वादित्रघोषेण स्वान्योधानभिहर्षयन् अभ्यवर्तत संग्रामे भारद्वाजं युयुत्सया
AI Translation: Then, with the sound of musical instruments, delighting his own soldiers, he advanced in battle, desiring to fight with Bharadvaja.
Supplementary Passages:
7.121.44 For 44cd, S subst.: *1031 उदपद्यत सैन्यस्य पाण्डूनां हृष्टचेतसाम्
ततः प्रववृते राजन्नस्तं गच्छति भास्करे द्रोणस्य सोमकैः सार्धं संग्रामो लोमहर्षणः
AI Translation: Then, O king, when the sun was setting, there took place a battle between Drona and the Somakas, which made the hair stand on end.
ते तु सर्वप्रयत्नेन भारद्वाजं जिघांसवः सैन्धवे निहते राजन्नयुध्यन्त महारथाः
AI Translation: But they all tried their best to kill Bharadvaja's son. When the king of Sindhu was killed, the great warriors did not fight.
पाण्डवास्तु जयं लब्ध्वा सैन्धवं विनिहत्य च अयोधयंस्ततो द्रोणं जयोन्मत्तास्ततस्ततः
AI Translation: The Pandavas, having obtained victory and having killed Saindhava, then fought with Drona, intoxicated with victory, here and there.
अर्जुनोऽपि रणे योधांस्तावकान्रथसत्तमान् अयोधयन्महाराज हत्वा सैन्धवकं नृपम्
AI Translation: And Arjuna, in the battle, fought with your best warriors, O great king, after killing the king of Saindhava.
स देवशत्रूनिव देवराजः; किरीटमाली व्यधमत्समन्तात् यथा तमांस्यभ्युदितस्तमोघ्नः; पूर्वां प्रतिज्ञां समवाप्य वीरः
M. N. Dutt: Then the heroic Arjuna decked with a diadem and garlands, having fulfilled his principal; vow, began to slaughter your troops, even like the king of the celestials destroying the darkness of night.
Supplementary Passages:
7.121.49 After 49, D2.5 ins.: *1032 वैशंपायन उवाच एतत्सुचरितं राजन्यः शृणोतीह भक्तितः अपमृत्युं जयत्याशु लभते सर्वसंपदः