Critical Edition
संजय उवाच ततोऽपयाताः शरपातमात्र;मवस्थिताः कुरवो भिन्नसेनाः विद्युत्प्रकाशं ददृशुः समन्ता;द्धनंजयास्त्रं समुदीर्यमाणम्
M. N. Dutt: Sanjaya said The broken Kaurava army, when melting away out of fear as wrathful Arjuna began his shots but halted and looked back from a distance at Arjuna's blazing weapon which resembled lightning and was coursing on all sides with increasing energy.
तदर्जुनास्त्रं ग्रसते स्म वीरा;न्वियत्तथाकाशमनन्तघोषम् क्रुद्धेन पार्थेन तदाशु सृष्टं; वधाय कर्णस्य महाविमर्दे
M. N. Dutt: Then Karna swallowed up (destroyed) that weapon when it was flying on the sky and which Arjuna had sped with great force for the purpose of putting an end to his enemy in that fearful contest with a downpour of his own fearful arrows.
Supplementary Passages:
8.66.2 After 2, N T2 ins.: *1078 कर्णः सुघोरेष्वसनं दृढज्यं विस्फारयित्वा विसृजञ्छरौघान् उदीर्यमाणं स्म कुरून्दहन्तं सुवर्णपुङ्खैरिषुभिर्महात्मा
रामादुपात्तेन महामहिम्ना; आथर्वणेनारिविनाशनेन तदर्जुनास्त्रं व्यधमद्दहन्तं; पार्थं च बाणैर्निशितैर्निजघ्ने
M. N. Dutt: He then, with that mighty weapon he had received from Rama, which was vested with the Atharvan rite, worsted that firy weapon of Arjuna and also struck Partha with many other sharp arrows.
ततो विमर्दः सुमहान्बभूव; तस्यार्जुनस्याधिरथेश्च राजन् अन्योन्यमासादयतोः पृषत्कै;र्विषाणघातैर्द्विपयोरिवोग्रैः
M. N. Dutt: O king, then the fight between Arjuna and the son of Adhiratha assumed attacking each other with their tusks, they went on hitting each other with shafts.
Supplementary Passages:
8.66.4 After 4, K4 B2.5 Dn1 D2.6.8 S (T3 missing) ins.: *1079 ततोऽस्त्रसंघातसमावृतं तदा बभूव राजंस्तुमुलं रणाजिरम् तत्कर्णपार्थौ शरवृष्टिसंघैर् निरन्तरं चक्रतुरम्बरं तदा तद्बाणजालैकमयं महास्त्रं सर्वेऽद्राक्षुः कुरवः सोमकाश्च नान्यं च भूतं ददृशुस्तदा ते बाणान्धकारे तुमुले च तस्मिन् A passage given in App. I (No. 39) is ins. in K4 B2.5 Dn1 D2.6.8 after 1079*; in V1 Da1 D1.5 after line 20 of App. I (No. 40); in B4 after st. 4; in T1.2 after 1080*; whereas V1 B1.3 Da1 D1.3-5.7 ins. a passage given in App. I (No. 40) after st. 4. On the other hand, T1.2 G M cont. after 1079*: *1080 ततस्तु तौ वै पुरुषप्रवीरौ राजन्वरौ सर्वधनुर्धराणाम् त्यक्त्वात्मदेहौ समरेऽतिघोरे प्राप्तश्रमौ शत्रुदुरासदौ हि दृष्ट्वा तु तौ संप्रति संप्रयुक्तौ परस्परं छिद्रनिविष्टदृष्टी देवर्षिगन्धर्वगणाः सयक्षाः संतुष्टुवुस्तौ पितरश्च हृष्टाः Colophon.
ततो रिपुघ्नं समधत्त कर्णः; सुसंशितं सर्पमुखं ज्वलन्तम् रौद्रं शरं संयति सुप्रधौतं; पार्थार्थमत्यर्थचिराय गुप्तम्
AI Translation: Then Karna took up the enemy-destroyer, well-sharpened, serpent-headed, blazing, terrible arrow, well-polished, for the sake of Partha, for the sake of great protection for a long time.
सदार्चितं चन्दनचूर्णशायिनं; सुवर्णनालीशयनं महाविषम् प्रदीप्तमैरावतवंशसंभवं; शिरो जिहीर्षुर्युधि फल्गुनस्य
AI Translation: The great poison, which always lay on a bed of sandalwood powder, which slept on a bed of golden tubes, The great poison, which was born from the family of the radiant Airāvata
Supplementary Passages:
8.66.6 After 6ab, K4 V1 B D (except D2.8) S (T3 missing) ins.: *1081 आकर्णपूर्णं प्रविकृष्य कर्णः पार्थोन्मुखं संदधे तिग्ममन्युम् After 6c, T1 ins.: *1082 मुमोच शीघ्रं स रिपुप्रमाथी After 6, K4 V1 B D (except D2.8) S (T3 missing) ins.: *1083 ततः प्रजज्वाल दिशो नभश्च उल्काश्च घोराः सहसा निपेतुः तस्मिंस्तु नागे धनुषि प्रयुक्ते हाहाकृताः सर्वलोकाः सशक्राः K4 V1 B Da1 Dn1 D1.3-5.7 T2 cont.: *1084 न चापि तं बुबुधे सूतपुत्रो बाणे प्रविष्टं योगबलेन नागम् Dn1 T2 cont.: *1085 दशशतनयनोऽहिं दृश्य बाणे प्रविष्टं निहत इति सुतो मे स्रस्तगात्रो बभूव जलजकुसुमयोनिः श्रेष्ठभावोऽजितात्मा त्रिदशपतिमवोचन्मा व्यधिष्ठा जये श्रीः On the other hand, D6 T1 G M cont. after 1083*: T2 after 1085*: *1086 स सूतपुत्रस्तमपाङ्गदेशे अवाङ्मुखं संधयति स्म रोषात् न तं स्म जानाति महानुभावम् अपाङ्गदेशाभिनिविष्टमाजौ
तमब्रवीन्मद्रराजो महात्मा; वैकर्तनं प्रेक्ष्य हि संहितेषुम् न कर्ण ग्रीवामिषुरेष प्राप्स्यते; संलक्ष्य संधत्स्व शरं शिरोघ्नम्
M. N. Dutt: The noble ruler of Madras, seeing Vaikatana aim that shaft, spoke to Karna and said-"O Karna, think well before you shoot this arrow; it will not reach Arjuna's neck."
अथाब्रवीत्क्रोधसंरक्तनेत्रः; कर्णः शल्यं संधितेषुः प्रसह्य न संधत्ते द्विः शरं शल्य कर्णो; न मादृशाः शाठ्ययुक्ता भवन्ति
M. N. Dutt: The energetic son of Suta, with wrathful look, told the king of Madra, "O Shalya, Karna never takes his aim twice; with warriors like us it must always be fair play in fight.”
Supplementary Passages:
8.66.8 After 8, D4 ins.: *1087 प्राप्तस्य पार्थः प्रणताः स्व स्वाहाः संस्थाप्य कृष्णेन पुनस्तदीयम् (sic)
तथैवमुक्त्वा विससर्ज तं शरं; बलाहकं वर्षघनाभिपूजितम् हतोऽसि वै फल्गुन इत्यवोच;त्ततस्त्वरन्नूर्जितमुत्ससर्ज
AI Translation: Having thus spoken, he dismissed that arrow, worshipped by the clouds of the rainy season, to Balahaka. "Having said, ""You are slain, Phalguna!"" he then quickly
संधीयमानं भुजगं दृष्ट्वा कर्णेन माधवः आक्रम्य स्यन्दनं पद्भ्यां बलेन बलिनां वरः
AI Translation: Seeing the snake being bound by Karna, Madhava Stepping on the chariot with his feet, the best of the strong, the strong one,
अवगाढे रथे भूमौ जानुभ्यामगमन्हयाः ततः शरः सोऽभ्यहनत्किरीटं तस्य धीमतः
AI Translation: The horses sank down to their knees in the chariot-pit, and then the arrow struck the crest of that wise man.
Supplementary Passages:
8.66.11 K4 B1-4 D3.7 om. 11cd. V1 Da1 Dn1 D1.4-6 T2 subst. for 10-11: B2.4 ins. after 9: *1088 स सायकः कर्णभुजाभिसृष्टो हुताशनार्कप्रतिमः सुघोरः गुणच्युतः प्राज्वलदन्तरिक्षे कुर्वन्सीमन्तं नभसो भीमरूपः तं प्रेक्ष्य दीप्तं युधि माधवस्तु त्वरान्वितः कंसरिपुः सलीलम् पदा विनिष्पिष्य रथोत्तमं तं प्रावेशयज्जगतीं किष्कुमात्रम् क्षितिं गता जानुभिस्ते तु वाहास् ततः शरः सोऽभ्यहनत्किरीटम् On the other hand, T1 G M subst. for 10-11: T2 cont. after 1088*: *1089 तमापतन्तं ज्वलितं निरीक्ष्य वियद्गतं वृष्णिकुलप्रवीरः रथस्य चक्रं सहसा निपीड्य पञ्चाङ्गुलं मज्जयति स्म वीरः T1.2 G M cont.: V1 Da1 Dn1 D1.4-6 cont. after 1088*: B1.3 D3.7 ins. after 11ab: B5 ins. after 11cd: *1090 ततोऽन्तरिक्षे सुमहान्निनादः संपूजनार्थं मधुसूदनस्य दिव्याश्च वाचः सहसा बभूवुर् दिव्यानि पुष्पाण्यथ सिंहनादाः तस्मिंस्तथा वै धरणीं निमग्ने रथे प्रयोगान्मधुसूदनस्य Dn1 cont.: ततः शरः सोऽभ्यहनत्किरीटं तस्येन्द्रदत्तं सुदृढं च धीमतः
अथार्जुनस्योत्तमगात्रभूषणं; धरावियद्द्योसलिलेषु विश्रुतम् बलास्त्रसर्गोत्तमयत्नमन्युभिः; शरेण मूर्ध्नः स जहार सूतजः
AI Translation: Then, the ornament of Arjuna's excellent body, famous in the earth, sky, and water, The son of the charioteer removed it from his head with an arrow, with the effort of the best of weapons and anger.
दिवाकरेन्दुज्वलनग्रहत्विषं; सुवर्णमुक्तामणिजालभूषितम् पुरंदरार्थं तपसा प्रयत्नतः; स्वयं कृतं यद्भुवनस्य सूनुना
AI Translation: Adorned with a net of gold, pearls, and jewels, shining with the light of the sun, moon, fire, and planets, The one that was created by the son of the world himself, with great effort through austerities, for the sake of Purandara,
महार्हरूपं द्विषतां भयंकरं; विभाति चात्यर्थसुखं सुगन्धि तत् निजघ्नुषे देवरिपून्सुरेश्वरः; स्वयं ददौ यत्सुमनाः किरीटिने
AI Translation: The crown, which is of great value, which terrifies the enemies, which shines forth with great happiness and fragrance, Which the Lord of the gods, being well-pleased, gave to Kirītin, who had slain the enemies of the gods,
हराम्बुपाखण्डलवित्तगोप्तृभिः; पिनाकपाशाशनिसायकोत्तमैः सुरोत्तमैरप्यविषह्यमर्दितुं; प्रसह्य नागेन जहार यद्वृषः
AI Translation: By those who are the guardians of the wealth of the moon, the moon's son, and the moon's son's son, By those who are the best of those who hold the Pinaka, the noose, and the thunderbolt, By those who are not to be overcome even by the best of the gods, the bull forcibly took away what the elephant had seized.
Supplementary Passages:
8.66.15 For 15ab, D6 subst.: *1091 क्षतं नयद्रुद्रगणैः पिनाकिना सहायवान्पावकसंनिभैः शरैः After 15c, T1 G2 ins.: *1092 चिरं धृतेनादितिनेह राजन् B2 Da1 Dn1 D1.4-7 M2 ins. after 15: K4 V1 B5 D3 after 16: T1.2 G M1.3.4 cont. after 1090*: *1093 स दुष्टभावो वितथप्रतिज्ञः किरीटमभ्याहनदर्जुनस्य K4 V1 B2.5 Da1 Dn1 D1.3-7 M2 cont.: T1.2 G1.2 M1.3.4 ins. after 17: *1094 विशुद्धजाम्बूनदरत्नभूषितं पार्थोत्तमाङ्गादहरत्तरस्वी तद्धेमजालावततं सुघोषं जाज्वल्यमानं निपपात भूमौ
तदुत्तमेषून्मथितं विषाग्निना; प्रदीप्तमर्चिष्मदभिक्षिति प्रियम् पपात पार्थस्य किरीटमुत्तमं; दिवाकरोऽस्तादिव पर्वताज्ज्वलन्
M. N. Dutt: As the sun, in setting, goes down from the Asta Hills with all the lustre so that handsome, brilliant, adorned diadem of Partha came down to the earth smashed to pieces and burning with that snake's poison.
ततः किरीटं बहुरत्नमण्डितं; जहार नागोऽर्जुनमूर्धतो बलात् गिरेः सुजाताङ्कुरपुष्पितद्रुमं; महेन्द्रवज्रः शिखरं यथोत्तमम्
M. N. Dutt: O monarch, the snake, by its own prowess, snatched from Partha's head that beautiful ornament of good shape set with precious stones and diamonds, very brilliant to look at and crushed it to pieces as the thunder breaks down mountain tops adorned with fine trees and flowers.
मही वियद्द्यौः सलिलानि वायुना; यथा विभिन्नानि विभान्ति भारत तथैव शब्दो भुवनेष्वभूत्तदा; जना व्यवस्यन्व्यथिताश्च चस्खलुः
M. N. Dutt: O Bharata, as during a storm a great noise is heard through out the earth, sky, heaven and the waters, so was the sound heard throughout the world at that time and all the people, though they tried to remain steady, became greatly afraid and stumbled.
ततः समुद्ग्रथ्य सितेन वाससा; स्वमूर्धजानव्यथितः स्थितोऽर्जुनः विभाति संपूर्णमरीचिभास्वता; शिरोगतेनोदयपर्वतो यथा
AI Translation: Then, having bound up his hair with a white cloth, Arjuna, unhurt, stood there. He shone with the radiance of the full moon, like Mount Meru with the rising sun.
Supplementary Passages:
8.66.19 K4 V1 B1-4 Da1 D1-3.5.7 ins. after 19ab: B5 Dn1 S (T3 missing) after 18: D4.6 after 17: *1095 विना किरीटं शुशुभे स पार्थः श्यामो युवा शैल इवास्तशृङ्गः K4 V1 B1-4 Da1 D1.3.5.7 cont.: Dn1 B5 ins. after 19: *1096 गोकर्णा सुमुखी कृतेन इषुणा गोपुत्रसंप्रेषिता गोशब्दात्मजभूषणं सुविहितं सुव्यक्तगोऽसुप्रभम् दृष्ट्वा गोगतकं जहार मुकुटं गोशब्दगोपूरि वै गोकर्णासनमर्दनश्च न ययावप्राप्य मृत्योर्वशम्
बलाहकः कर्णभुजेरितस्ततो; हुताशनार्कप्रतिमद्युतिर्महान् महोरगः कृतवैरोऽर्जुनेन; किरीटमासाद्य समुत्पपात
M. N. Dutt: Crushing down his crown that precious arrows, effulgent like the sun or fire, shot by Karna, the great serpent, who was rendered by Arjuna his enemy, went away.
Supplementary Passages:
8.66.20 For 20cd, D6 subst.: B5 ins. after 20: *1097 किरीटमाकृष्य तथार्जुनस्य महोरगः कृतवैरः स तूर्णम् After the above D6 cont.: *1098 यथासृजत्पार्थवधाय कर्णः समीक्ष्य सर्पः पुनरेति कर्णम् व्यावृत्य तस्माच्च ततः किरीटात् On the other hand, K3 ins. after 20: *1099 तमुत्पतन्तं स किरीटमीक्ष्य पार्थोऽब्रवीद्वासुदेवं महात्मा while K4 V1 B1-4 Da1 Dn1 D1.3-5.7 T2 ins. after 20: B5 cont. after 1097*: D6 after 1098*: *1100 तं चापि दग्ध्वा तपनीयचित्रं किरीटमाकृष्य तदर्जुनस्य पुनः स मत्वा प्रविवेश तूणं पृष्टश्च कर्णेन ततोऽब्रवीदिदम् मुक्तस्त्वयाहं न समीक्ष्य कर्ण शिरो हृतं यन्न मयार्जुनस्य समीक्ष्य मां मुञ्च रणे त्वमाशु हन्तास्मि शत्रुं तव चात्मनश्च इत्येवमुक्तो युधि सूतपुत्रस् तमब्रवीत्को भवानुग्ररूपः D4 reads 7-8 after 20. Finally, D8 ins. after 20: *1101 ततः स नागः प्रहसन्निवाहितं पपात चावेक्ष्य तमर्जुनस्त्वरन्
तमब्रवीद्विद्धि कृतागसं मे; कृष्णाद्य मातुर्वधजातवैरम् ततः कृष्णः पार्थमुवाच संख्ये; महोरगं कृतवैरं जहि त्वम्
AI Translation: "He said to him, ""Know me to be the son of Krita, born of the enmity arising from the murder of my mother by Krishna.""" "Then Krishna said to Partha in
Supplementary Passages:
8.66.21 For 21ab, T2 subst.: *1102 नागः नागोऽस्मि श्वेतः कृतवैरोऽर्जुनेन माता पुरा ह्युत्पतिता नभस्तः T2 cont.: N ins. after 21ab: *1103 यदि स्वयं वज्रधरोऽस्य गोप्ता तथापि याता पितृराजवेश्मनि After the above, Ś K1-3 D2.8 read 24, while, K4 B3 T2 cont. after 1103*: V1 B1.2.4.5 Da1 Dn1 D1.3.5-7 cont. after 1108*: D4 after 1109*: *1104 कर्णः न नाग कर्णोऽद्य रणे परस्य बलं समास्थाय जयं बुभूषेत् न संदधे द्विः शरमेव नाग यद्यर्जुनानां शतमेव हन्यात् Dn1 cont.: T2 cont. after 1110*: *1105 तमाह कर्णः पुनरेव नागं तदाजिमध्ये रविसूनुसत्तमः Dn1 T2 cont.: K4 V1 B D (except D8) cont. after 1104*: *1106 व्यालास्त्रसर्गोत्तमयत्नमन्युभिर् हन्तास्मि पार्थं सुसुखी व्रज त्वम् स एवमुक्तो युधि नागराजः कर्णेन दीनो ह्यसहंस्तु वाक्यम् स्वयं प्रायात्पार्थवधाय राजन् कृत्वेषुरूपं विजिघांसुरर्जुनम् After line 4, D6 ins.: *1107 ततोऽब्रवीद्वासुदेवं स पार्थः दाशार्ह को ह्येष महान्हि नागः On the other hand, V1 B1.2.4.5 Da1 Dn1 D1.3.5-7 cont. after 1103*: *1108 त्वं मावमंस्थाः कुरु मे वचोऽद्य निहन्मि शत्रुं तव मुञ्च मां त्वम् while D4 cont. after 1103*: *1109 त्वया न संधानवताहं मुक्तस् तेनापि कृष्णेन च वञ्चितोऽसि Finally, T2 cont. after 1104*: *1110 ममैव बाह्वोस्तु बलेन शक्तो युद्धेऽर्जुनानां शतमेव हन्तुम् व्रतं यदत्रापि न वेत्सि मे भवान् वदामि कृष्णस्य समक्षमेव एषोऽद्य हत्वा युधि पाण्डवानां हन्तास्मि युद्धे हि स्वति[वि]क्रमेण एतद्व्रतं जानमानः प्रयातु किं वै कृता पाण्डवे ते प्रतिज्ञा नागः जित्वा अहं युद्धगतं यमाय प्रवर्तितुं श्वो भवनं प्रयातुम् कर्णः मित्रार्थमेतन्मम जानतोऽपि यत्नः शरीरे यदपाति वीर हन्ता यदि त्वं रणमूर्ध्नि पार्थं किं वाभिशक्तोऽस्मि ह कौरवेयैः नागः सकृदेव हि वै कर्ण वासुदेवं महाबलम् अहमेव हनिष्यामि पार्थं चैव न संशयः After 21c, T2 ins.: *1111 तवाजिमध्ये रविसूनुसत्तमो नागास्त्रमङ्गे सुदृढं विमुक्तम् T1 G M subst. for 21: T2 ins. after 21: *1112 तमुत्पतन्तं द्विपदां वरिष्ठो दृष्ट्वा वचः पार्थमुवाच कृष्णः महोरगं पाण्डव पश्य पश्य प्रयोजितं त्वन्निधनार्थमुग्रम्
स एवमुक्तो मधुसूदनेन; गाण्डीवधन्वा रिपुषूग्रधन्वा उवाच को न्वेष ममाद्य नागः; स्वयं य आगाद्गरुडस्य वक्त्रम्
AI Translation: Thus addressed by Madhusudana, the bowman of Gandiva, the fierce bowman, said: "Who is this elephant of mine today, who has come himself to the mouth of Garuda?""
Supplementary Passages:
8.66.22 For 22cd, B5 subst.: *1113 ततोऽब्रवीद्वासुदेवं महात्मा दाशार्ह को न्वेष ममाद्य नागः धनुश्च्युतः शर इव शीघ्रवेगः स्वयं य आयाद्गरुडस्येव वक्त्रम्
कृष्ण उवाच योऽसौ त्वया खाण्डवे चित्रभानुं; संतर्पयानेन धनुर्धरेण वियद्गतो बाणनिकृत्तदेहो; ह्यनेकरूपो निहतास्य माता
M. N. Dutt: Krishna, said While armed with a bow were gratifying the fire-god in Khandava forest-this snake, having his body covered by his mother's, was in the sky. You killed his mother taking her for a single snake.
Supplementary Passages:
8.66.23 After 23, K4 V1 B D (except D2.8) S (T3 missing) ins.: *1114 स एष ते वैरमनुस्मरन्वै त्वामद्य चायाति वधाय पार्थ नभश्च्युतां प्रज्वलितां महोल्कां पश्यैनमायान्तममित्रसाह
ततस्तु जिष्णुः परिहृत्य शेषां;श्चिच्छेद षड्भिर्निशितैः सुधारैः नागं वियत्तिर्यगिवोत्पतन्तं; स छिन्नगात्रो निपपात भूमौ
M. N. Dutt: Sanjaya said Thereupon covering the snake with six sharpened arrows Jishnu cut him off while he was moving in the sky. His body cut-off he dropped down on earth.
Supplementary Passages:
8.66.24 After 24, K4 V1 B D (except D2.3.8) ins.: *1115 हते तु तस्मिन्भुजगे किरीटिना स्वयं विभुः पार्थिवभूतलादथ समुज्जहाराशु महाभुजः स तं रथं भुजाभ्यां पुरुषोत्तमः पुनः
तस्मिन्मुहूर्ते दशभिः पृषत्कैः; शिलाशितैर्बर्हिणवाजितैश्च विव्याध कर्णः पुरुषप्रवीरं; धनंजयं तिर्यगवेक्षमाणम्
M. N. Dutt: In that very moment, Karna, looking askance on Dananjaya, struck that foremost of men with ten arrows whetted on stone and adorned with peacock feathers.
ततोऽर्जुनो द्वादशभिर्विमुक्तै;राकर्णमुक्तैर्निशितैः समर्प्य नाराचमाशीविषतुल्यवेग;माकर्णपूर्णायतमुत्ससर्ज
AI Translation: Then Arjuna, with twelve arrows released from the bowstring, sharp and straight, and a razor-edged arrow with the speed of a venomous snake, released it to the full length of the
स चित्रवर्मेषुवरो विदार्य; प्राणान्निरस्यन्निव साधु मुक्तः कर्णस्य पीत्वा रुधिरं विवेश; वसुंधरां शोणितवाजदिग्धः
M. N. Dutt: Then Dhananjaya struck Karna with twelve keen and boar-eared arrows and a powerful Naracha like a virulent snake shot off his fulldrawn bow. Those arrows went though Karna's armour, as if drinking his blood and killing him and entered into the earth with their wings soaked with blood.
ततो वृषो बाणनिपातकोपितो; महोरगो दण्डविघट्टितो यथा तथाशुकारी व्यसृजच्छरोत्तमा;न्महाविषः सर्प इवोत्तमं विषम्
M. N. Dutt: Then Vrisha, angered at the stroke of arrow like a scotched snake, discharged most powerful and quick-coursing shafts like a serpent vomiting poison. He struck Janardana with twelve and Arjuna with ninty nine arrows. And striking the latter again with a dreadful arrow Karna laughed.
जनार्दनं द्वादशभिः पराभिन;न्नवैर्नवत्या च शरैस्तथार्जुनम् शरेण घोरेण पुनश्च पाण्डवं; विभिद्य कर्णोऽभ्यनदज्जहास च
AI Translation: With twelve arrows he struck Janārdana, and with ninety-nine arrows Arjuna. Again with a terrible arrow he pierced Pandava, and Karna laughed and roared.
Supplementary Passages:
8.66.29 After 29ab, B2.5 D6 ins.: *1116 संछाद्य बाणैः स तु गार्ध्रपत्रैः After 29, B2 ins.: *1117 जगर्ज चाजीवर्हि (?) हर्षयन्कुरुन्
तमस्य हर्षं ममृषे न पाण्डवो; बिभेद मर्माणि ततोऽस्य मर्मवित् परं शरैः पत्रिभिरिन्द्रविक्रम;स्तथा यथेन्द्रो बलमोजसाहनत्
M. N. Dutt: Pandu's son could bear his joy. Then that one, of Indra's power, acquainted with all the vitals parts, cut him to the quick with a hundred winged arrows as did Indra would Bala with great force.
ततः शराणां नवतीर्नवार्जुनः; ससर्ज कर्णेऽन्तकदण्डसंनिभाः शरैर्भृशायस्ततनुः प्रविव्यथे; तथा यथा वज्रविदारितोऽचलः
M. N. Dutt: Then Arjuna shot ninety arrows each resembling Yama's rod at Karna. Wounded greatly Karna trembled like a a mountain clapped by a thunder-bolt.
Supplementary Passages:
8.66.31 After 31c, D6 ins.: *1118 पुरा रुषा गोत्रसमूहभिद्यता
मणिप्रवेकोत्तमवज्रहाटकै;रलंकृतं चास्य वराङ्गभूषणम् प्रविद्धमुर्व्यां निपपात पत्रिभि;र्धनंजयेनोत्तमकुण्डलेऽपि च
AI Translation: His best jewels, pearls, diamonds, and gold ornaments were scattered on the ground, and his best earrings were also struck down by Dhananjaya's arrows.
महाधनं शिल्पिवरैः प्रयत्नतः; कृतं यदस्योत्तमवर्म भास्वरम् सुदीर्घकालेन तदस्य पाण्डवः; क्षणेन बाणैर्बहुधा व्यशातयत्
M. N. Dutt: Pandu's son cut-off in no time into pieces the costly and shinning arınour of Karna that had been prepared with great care by clever artists working for a long time.
Supplementary Passages:
8.66.33 After 33, S (T3 missing) ins.: *1119 तस्येषुभिः खण्डितकुण्डलान्तः परिक्षतश्चाभ्यधिकं तदानीम् स लोहिताङ्गश्रवणश्चकाशे सलोहिताङ्गश्रवणो यथा दिवि
स तं विवर्माणमथोत्तमेषुभिः; शरैश्चतुर्भिः कुपितः पराभिनत् स विव्यथेऽत्यर्थमरिप्रहारितो; यथातुरः पित्तकफानिलव्रणैः
M. N. Dutt: Then he again, in anger, struck Karna with four sharp and strong arrows who was devested of his armour. He trembled, thereat, like a person suffering from bile, wind, phlegm and fever.
महाधनुर्मण्डलनिःसृतैः शितैः; क्रियाप्रयत्नप्रहितैर्बलेन च ततक्ष कर्णं बहुभिः शरोत्तमै;र्बिभेद मर्मस्वपि चार्जुनस्त्वरन्
M. N. Dutt: Arjuna again cut Karna to the quick with many excellent and keen arrows shot off his circling bow with force, care and skill.
दृढाहतः पत्रिभिरुग्रवेगैः; पार्थेन कर्णो विविधैः शिताग्रैः बभौ गिरिर्गैरिकधातुरक्तः; क्षरन्प्रपातैरिव रक्तमम्भः
M. N. Dutt: Thus wounded by Partha with many keen and powerful arrows Karna looked like a red chalk mountain with streams of red water pouring down.
साश्वं तु कर्णं सरथं किरीटी; समाचिनोद्भारत वत्सदन्तैः प्रच्छादयामास दिशश्च बाणैः; सर्वप्रयत्नात्तपनीयपुङ्खैः
M. N. Dutt: Then Kiritin, O descendant of Bharata, covered Karna, his car and horses with calftoothed arrows and the ten quarters with gold winged ones.
स वत्सदन्तैः पृथुपीनवक्षाः; समाचितः स्माधिरथिर्विभाति सुपुष्पिताशोकपलाशशाल्मलि;र्यथाचलः स्पन्दनचन्दनायुतः
M. N. Dutt: Wounded with those calf-toothed arrows the broad-chested son of Adiratha shone like a blossoming Asoka, Palasa or Salmali tree or a mountain leaden with sandal tree or a mountain laden with sandal trees.
शरैः शरीरे बहुधा समर्पितै;र्विभाति कर्णः समरे विशां पते महीरुहैराचितसानुकन्दरो; यथा महेन्द्रः शुभकर्णिकारवान्
M. N. Dutt: His body covered with numberless arrows Karna shone like the mountain-chief covered with trees or adorned with blossoming Karnikaras.
स बाणसंघान्धनुषा व्यवासृज;न्विभाति कर्णः शरजालरश्मिवान् सलोहितो रक्तगभस्तिमण्डलो; दिवाकरोऽस्ताभिमुखो यथा तथा
M. N. Dutt: Discharging numberless arrows Karna, having shafts for his rays, looked like the crimson-coloured sun coursing towards the setting hill.
बाह्वन्तरादाधिरथेर्विमुक्ता;न्बाणान्महाहीनिव दीप्यमानान् व्यध्वंसयन्नर्जुनबाहुमुक्ताः; शराः समासाद्य दिशः शिताग्राः
M. N. Dutt: Meeting in the sky the shining and snakelike arrows discharged by Karna, these keen ones, shot by Arjuna, destroyed them.
Supplementary Passages:
8.66.41 After 41, Dn1 T2 ins.: *1120 ततः स कर्णः समवाप्य धैर्यं बाणान्विमुञ्चन्कुपिताहिकल्पान् विव्याध पार्थं दशभिः पृषत्कैः कृष्णं च षड्भिः कुपिताहिकल्पैः Dn1 T2 cont.: V1 B2-5 Da1 D1.3-7 ins. after 41: *1121 ततो महेन्द्राशनितुल्यनिस्वनं महाशरं सर्पविषानलोपमम् अयस्मयं रौद्रमहास्त्रसंमितं महाहवे क्षेप्तुमना धनंजयः V1 B2-5 Da1 Dn1 D1.3-7 T2 cont.: B1 T1 G M Cv ins. after 41: *1122 कालो ह्यदृश्यो नृप विप्रशापान् निदर्शयन्कर्णवधं ब्रुवाणः भूमिस्तु चक्रं ग्रसतीत्यवोचत् कर्णस्य तस्मिन्वधकालेऽभ्युपेते V1 B Da1 Dn1 D1.3-7 cont.: *1123 ब्राह्मं महास्त्रं मनसि प्रनष्टं यद्भार्गवोऽप्यस्य ददौ महात्मा वामं चक्रं ग्रसते मेदिनी स्म प्राप्ते तस्मिन्वधकाले नृवीर ततो रथो घूर्णितवान्नरेन्द्र शापात्तदा ब्राह्मणसत्तमस्य S (T3 missing) cont. after 1122*: *1124 न चास्य घोरं प्रतिभाति चास्त्रं यद्भार्गवो ह्यभ्यवदन्महात्मा चक्रं तु वामं ग्रसतेऽस्य भूमिर् यथास्य कालो मृत्युपतिर्व्यतिष्ठत् ततो रथो भारत घूर्णते स्म शापात्तदा ब्राह्मणसत्तमस्य प्राप्तं वधं शंसति चाप्यथास्त्रं प्रणश्यमानं द्विजमुख्यशापात्
ततश्चक्रमपतत्तस्य भूमौ; स विह्वलः समरे सूतपुत्रः घूर्णे रथे ब्राह्मणस्याभिशापा;द्रामादुपात्तेऽप्रतिभाति चास्त्रे
AI Translation: Then the discus fell from his hand on the ground; the son of the charioteer was bewildered in the battle. The chariot whirled about, due to the curse of the Brāhman
Supplementary Passages:
8.66.42 Ś1 K D2.8 ins. after 42ab: V1 B Da1 Dn1 D1.4-7 cont. after 1123*: *1125 सवेदिकश्चैत्य इवातिमात्रः सुपुष्पितो भूमितले निमग्नः After 42, N T2 ins.: *1126 छिन्ने शरे सर्पमुखे च घोरे पार्थेन तस्मिन्विषसाद कर्णः
अमृष्यमाणो व्यसनानि तानि; हस्तौ विधुन्वन्स विगर्हमाणः धर्मप्रधानानभिपाति धर्म; इत्यब्रुवन्धर्मविदः सदैव ममापि निम्नोऽद्य न पाति भक्ता;न्मन्ये न नित्यं परिपाति धर्मः
AI Translation: Unable to bear those misfortunes, shaking his hands, and reproaching, "The knowers of Dharma always said, ""Dharma is the protector of those who are devoted to Dharma.""" "
Supplementary Passages:
8.66.43 After 43cd, N ins.: *1127 वयं च नित्यं प्रयताम धर्मं चर्तुं यथाशक्ति यथाश्रुतं च
एवं ब्रुवन्प्रस्खलिताश्वसूतो; विचाल्यमानोऽर्जुनशस्त्रपातैः मर्माभिघाताच्छलितः क्रियासु; पुनः पुनर्धर्ममगर्हदाजौ
M. N. Dutt: While he gave vent to these words he was greatly assailed by Arjuna's shafts. His horses and charioteer were dislodged. He was cut to the quick and became careless about his doings. He again and again spoke ill of virtue in the battle-field.
ततः शरैर्भीमतरैरविध्यत्त्रिभिराहवे हस्ते कर्णस्तदा पार्थमभ्यविध्यच्च सप्तभिः
AI Translation: Then he struck him with three very sharp arrows in the battle. Karna then struck Partha in the hand with seven arrows.
Supplementary Passages:
8.66.45 For 45, D6 T1 G M subst.: *1128 ततः शरैर्भीमतरैरविध्यत् स्तनान्तरे कृष्णधनंजयौ सः
ततोऽर्जुनः सप्तदश तिग्मतेजानजिह्मगान् इन्द्राशनिसमान्घोरानसृजत्पावकोपमान्
AI Translation: Then Arjuna released seventeen sharp-bladed arrows, like Indra's thunderbolt, terrible and like fire.
निर्भिद्य ते भीमवेगा न्यपतन्पृथिवीतले कम्पितात्मा तथा कर्णः शक्त्या चेष्टामदर्शयत्
M. N. Dutt: Those powerful and dreadful arrows went through Karna's body and dropped on the surface of the earth. Trembling threat Karna showed his activity to the very best of his power.
बलेनाथ स संस्तभ्य ब्रह्मास्त्रं समुदैरयत् ऐन्द्रास्त्रमर्जुनश्चापि तद्दृष्ट्वाभिन्यमन्त्रयत्
M. N. Dutt: Controlling himself with great exertion he brought the Brahma weapon into requisition beholding which Arjuna invoked the weapon given him by Indra with becoming mantras.
गाण्डीवं ज्यां च बाणांश्च अनुमन्त्र्य धनंजयः असृजच्छरवर्षाणि वर्षाणीव पुरंदरः
M. N. Dutt: Then inspiring his Gandiva, its strings and arrows with mantras that repressor of enemies discharged arrows like Indra pouring down torrents of rain.
ततस्तेजोमया बाणा रथात्पार्थस्य निःसृताः प्रादुरासन्महावीर्याः कर्णस्य रथमन्तिकात्
M. N. Dutt: Coming out of Arjuna's car those powerful and terrific arrows appeared near Karna's.
तान्कर्णस्त्वग्रतोऽभ्यस्तान्मोघांश्चक्रे महारथः ततोऽब्रवीद्वृष्णिवीरस्तस्मिन्नस्त्रे विनाशिते
M. N. Dutt: That great car-warrior baffled those arrows which appeared before him. Seeing the arrows
विसृजास्त्रं परं पार्थ राधेयो ग्रसते शरान् ब्रह्मास्त्रमर्जुनश्चापि संमन्त्र्याथ प्रयोजयत्
M. N. Dutt: Discharge more powerful weapons, O Partha, Karna makes these your arrows powerless." Then duly invoking it with mantras Arjuna set the Brahma weapon on his string.
छादयित्वा ततो बाणैः कर्णं प्रभ्राम्य चार्जुनः तस्य कर्णः शरैः क्रुद्धश्चिच्छेद ज्यां सुतेजनैः
M. N. Dutt: Then covering all the directions with arrows he struck Karna with many. Then with a number of whetted arrows of great power Karna sundered the string of Arjuna's bow.
Supplementary Passages:
8.66.53 After 53, K4 Dn1 T2 ins.: *1129 द्वितीयां च तृतीयां च चतुर्थीं पञ्चमीं तथा षष्ठीमथास्य चिच्छेद सप्तमीं च तथाष्टमीम् नवमीं दशमीं चास्य तथा चैकादशीं वृषः ज्याशतं शतसंधानः स कर्णो नावबुध्यते
ततो ज्यामवधायान्यामनुमृज्य च पाण्डवः शरैरवाकिरत्कर्णं दीप्यमानैः सहस्रशः
M. N. Dutt: Then setting another string to his bow and shooting innumerable shafts, Arjuna covered Karna with arrows resembly fiery-mouthed serpents.
तस्य ज्याच्छेदनं कर्णो ज्यावधानं च संयुगे नान्वबुध्यत शीघ्रत्वात्तदद्भुतमिवाभवत्
M. N. Dutt: So quickly did Arjuna replace his strings that Karna could not perceive when one was broken and another replaced. The feat was highly wonderful to him.
अस्त्रैरस्त्राणि राधेयः प्रत्यहन्सव्यसाचिनः चक्रे चाभ्यधिकं पार्थात्स्ववीर्यं प्रतिदर्शयन्
M. N. Dutt: Radha's son, however, nullified all the arrows of Savyasachin. With his power he got better of Arjuna for the time being.
ततः कृष्णोऽर्जुनं दृष्ट्वा कर्णास्त्रेणाभिपीडितम् अभ्यस्येत्यब्रवीत्पार्थमातिष्ठास्त्रमनुत्तमम्
M. N. Dutt: Seeing Arjuna thus assailed with Karna's arrows Krishna said to him "Go nearer to Karna and strike him with more powerful weapons."
ततोऽन्यमग्निसदृशं शरं सर्पविषोपमम् अश्मसारमयं दिव्यमनुमन्त्र्य धनंजयः
AI Translation: Then, another arrow resembling fire, like the poison of a serpent, made of diamond, divine, having recited the mantra, Dhananjaya,
रौद्रमस्त्रं समादाय क्षेप्तुकामः किरीटवान् ततोऽग्रसन्मही चक्रं राधेयस्य महामृधे
AI Translation: The one with the crown, desiring to throw the terrible weapon, Then the earth swallowed up Karna's discus in that great battle.
Supplementary Passages:
8.66.59 After 59, K4 Dn1 T2 ins.: *1130 ततोऽवतीर्य राधेयो रथादाशु समुद्यतः चक्रं भुजाभ्यामालम्ब्य समुत्क्षेप्तुमियेष सः सप्तद्वीपा वसुमती सशैलवनकानना गीर्णचक्रा समुत्क्षिप्ता कर्णेन चतुरङ्गुलम्
ग्रस्तचक्रस्तु राधेयः कोपादश्रूण्यवर्तयत् सोऽब्रवीदर्जुनं चापि मुहूर्तं क्षम पाण्डव
AI Translation: Radheya, with his wheel stuck, rolled his eyes in anger. He said to Arjuna, "O Pandava, wait a moment.
Supplementary Passages:
8.66.60 Dn1 D4.6 ins. after 60ab: K4 after 60: *1131 अर्जुनं वीक्ष्य संरब्धमिदं वचनमब्रवीत् भो भो पार्थ महेष्वास मुहूर्तं परिपालय K4 Dn1 D4.6 cont.: V1 B2.3.5 ins. after 60: *1132 यावच्चक्रमिदं ग्रस्तमुद्धरामि महीतलात् D4.6 cont.: *1133 क्षत्रधर्ममवेक्षस्व कर्तुमर्हसि पाण्डव
मध्ये चक्रमवग्रस्तं दृष्ट्वा दैवादिदं मम पार्थ कापुरुषाचीर्णमभिसंधिं विवर्जय
M. N. Dutt: Seeing my wheel thus accidentally sunken you should give up your idea which is cherished by a coward only.
Supplementary Passages:
8.66.61 Dn1 T2 ins. after 61: D4.6 cont. after 1133*: *1134 न त्वं कापुरुषाचीर्णं मार्गमास्थातुमर्हसि ख्यातस्त्वमसि कौन्तेय विशिष्टो रणकर्मसु विशिष्टतरमेव त्वं कर्तुमर्हसि पाण्डव
प्रकीर्णकेशे विमुखे ब्राह्मणे च कृताञ्जलौ शरणागते न्यस्तशस्त्रे तथा व्यसनगेऽर्जुन
AI Translation: To a brahmin with dishevelled hair, to one who is facing away, to one with folded hands, to one who has taken refuge, to one who has laid down his weapons, and to one who is in distress, O Arjuna.
अबाणे भ्रष्टकवचे भ्रष्टभग्नायुधे तथा न शूराः प्रहरन्त्याजौ न राज्ञे पार्थिवास्तथा त्वं च शूरोऽसि कौन्तेय तस्मात्क्षम मुहूर्तकम्
AI Translation: When the bow is broken, the armour is lost, the weapon is broken or fallen, The heroes do not strike in battle, nor do the kings to the king. And you
Supplementary Passages:
8.66.63 For 63cdef, V1 B Da1 Dn1 D1.3.5-7 S (T3 missing) subst.: *1135 न विमुञ्चन्ति शस्त्राणि शूराः साधुव्रते स्थिताः त्वं च शूरतमो लोके साधुवृत्तश्च पाण्डव K3 ins. after 63: V1 B3.5 cont. after 1137*: B1.2.4 D S (T3 missing) after 1135*: *1136 अभिज्ञो युद्धधर्माणां तस्मात्क्षम मम क्षणम् B2.4 Dn1 D4.6 T2 cont.: V1 B3.5 cont. after 1135*: *1137 दिव्यास्त्रविदमेयात्मा कार्तवीर्यसमो युधि
यावच्चक्रमिदं भूमेरुद्धरामि धनंजय न मां रथस्थो भूमिष्ठमसज्जं हन्तुमर्हसि न वासुदेवात्त्वत्तो वा पाण्डवेय बिभेम्यहम्
AI Translation: As long as this wheel of mine is on the ground, Dhananjaya, I will hold it back. You should not shoot at me while I am standing on the ground and you are on
Supplementary Passages:
8.66.64 After 64, B2.5 ins.: *1138 स्मृत्वा तु धर्मं शूराणां मुहूर्तं प्रतिपालय
त्वं हि क्षत्रियदायादो महाकुलविवर्धनः स्मृत्वा धर्मोपदेशं त्वं मुहूर्तं क्षम पाण्डव
AI Translation: You are the heir of the Kshatriyas, the enhancer of the great family. Remembering the instruction of Dharma, O Pandava, please wait for a moment.
Supplementary Passages:
8.66.65 After 65, K3 ins.: *1139 यावत्करोमि धनुषं सज्जं मतिमतां वर