Critical Edition
संजय उवाच तथा निपातिते कर्णे तव सैन्ये च विद्रुते आश्लिष्य पार्थं दाशार्हो हर्षाद्वचनमब्रवीत्
M. N. Dutt: Sanjaya said After the destruction of Karna and the flight of the Kuru soldiers Krishna, embracing Partha in delight, said-
हतो बलभिदा वृत्रस्त्वया कर्णो धनंजय वधं वै कर्णवृत्राभ्यां कथयिष्यन्ति मानवाः
M. N. Dutt: Vritra was killed by the holder of thunderbolt and Karna has been killed by you. They will simultaneously talk of the destruction of Vritra and Karna.
वज्रिणा निहतो वृत्रः संयुगे भूरितेजसा त्वया तु निहतः कर्णो धनुषा निशितैः शरैः
M. N. Dutt: Vritra was killed by Indra with thunder and Karna has been killed by you with bow and keen arrows.
तमिमं विक्रमं लोके प्रथितं ते यशोवहम् निवेदयावः कौन्तेय धर्मराजाय धीमते
M. N. Dutt: Proceed, O Kunti's son and describe to the righteous king Yudhishthira your power capable of earning fame for you and which is known in the worlds.
वधं कर्णस्य संग्रामे दीर्घकालचिकीर्षितम् निवेद्य धर्मराजस्य त्वमानृण्यं गमिष्यसि
M. N. Dutt: Having given an account of the death of Karna, for which you had been trying for many years, to the virtuous king Yudhishthira, you will be freed from your debt to him.
Supplementary Passages:
8.69.5 After 5, K4 ins. 1200*. B Da1 Dn1 D1.3.5.7 ins. after 5: K4 after 8: *1198 वर्तमाने तु युद्धे वै तव कर्णस्य चोभयोः द्रष्टुमायोधनं पूर्वमागतो धर्मनन्दनः सुभृशं गाढविद्धत्वान्नाशकत्स्थातुमाहवे ततः स्वशिबिरं यातः स राजा पुरुषर्षभ
तथेत्युक्ते केशवस्तु पार्थेन यदुपुङ्गवः पर्यवर्तयदव्यग्रो रथं रथवरस्य तम्
M. N. Dutt: Partha acquiesced in the request of the Yadu chief who them cheerfully turned his car.
Supplementary Passages:
8.69.6 After 6, B1.3 Da1 Dn1 D1.3.5.7 ins.: *1199 एवमुक्त्वार्जुनं कृष्णः सैनिकानिदमब्रवीत्
धृष्टद्युम्नं युधामन्युं माद्रीपुत्रौ वृकोदरम् युयुधानं च गोविन्द इदं वचनमब्रवीत्
M. N. Dutt: He then said to Dhristadyumna, Yudhamanyu, the twin sons of Madri, Vrikodara and Yuyudhana.
परानभिमुखा यत्तास्तिष्ठध्वं भद्रमस्तु वः यावदावेद्यते राज्ञे हतः कर्णोऽर्जुनेन वै
AI Translation: Be not face to face with the enemy. Be watchful. May good be yours. Until the king is informed that Karna has been killed by Arjuna.
Supplementary Passages:
8.69.8 After 8, K4 ins. 1198*. B3.4 Da1 Dn1 D1.3.5.7 ins. after 8: K4 after 5: *1200 तावद्भवद्भिर्यत्तैस्तु भवितव्यं नराधिपैः
स तैः शूरैरनुज्ञातो ययौ राजनिवेशनम् पार्थमादाय गोविन्दो ददर्श च युधिष्ठिरम्
M. N. Dutt: Having been thus permitted by those warriors he started for the camp of the king. Govinda, then, with Partha, saw Yudhishthira.
शयानं राजशार्दूलं काञ्चने शयनोत्तमे अगृह्णीतां च चरणौ मुदितौ पार्थिवस्य तौ
M. N. Dutt: Yudhishthira the best king was slumbering that time on the royal bed. Both of them accessed thereto and put his feet on their palms under the influence of sheer gaiety.
तयोः प्रहर्षमालक्ष्य प्रहारांश्चातिमानुषान् राधेयं निहतं मत्वा समुत्तस्थौ युधिष्ठिरः
M. N. Dutt: Seeing them cheerful and with great wounds on their person Yudhishthira thought that the son of Radha was dead and speedily got up from his seat.
Supplementary Passages:
8.69.11 After 11, K4 V1 B Da1 Dn1 D1.3.5.7 ins.: *1201 उत्थाय स महाबाहुः पुनः पुनररिंदमः वासुदेवार्जुनौ प्रेम्णा पुनश्च परिषस्वजे V1 B2 Da1 D5 cont.: *1202 वासुदेवं च वार्ष्णेयं पप्रच्छ कुरुनन्दनः
ततोऽस्मै तद्यथावृत्तं वासुदेवः प्रियंवदः कथयामास कर्णस्य निधनं यदुनन्दनः
M. N. Dutt: Then the sweet-speeched son of Vasudeva, the scion of the Yadu race, described Karna's death exactly in every detail.
ईषदुत्स्मयमानस्तु कृष्णो राजानमब्रवीत् युधिष्ठिरं हतामित्रं कृताञ्जलिरथाच्युतः
M. N. Dutt: Joining his hands and addressing Yudhishthira, whose enemies had been killed, Krishna alias Achyuta, smilingly said-
दिष्ट्या गाण्डीवधन्वा च पाण्डवश्च वृकोदरः त्वं चापि कुशली राजन्माद्रीपुत्रौ च पाण्डवौ
AI Translation: By good fortune, the bow-wielding Gandīva, the Pāṇḍava Vrikódara, and you, O king, and the Pāṇḍava sons of Madrī are well.
मुक्ता वीरक्षयादस्मात्संग्रामाल्लोमहर्षणात् क्षिप्रमुत्तरकालानि कुरु कार्याणि पार्थिव
AI Translation: Release us from this battle that causes the hair to stand on end, from this battle that is the destruction of heroes. O king, quickly perform the rites for the next world.
हतो वैकर्तनः क्रूरः सूतपुत्रो महाबलः दिष्ट्या जयसि राजेन्द्र दिष्ट्या वर्धसि पाण्डव
AI Translation: The cruel son of the charioteer, the mighty Vaikartana, has been killed. O Indra among kings, it is good fortune that you have won. It is good fortune that you are prospering, O son of Pandu.
यः स द्यूतजितां कृष्णां प्राहसत्पुरुषाधमः तस्याद्य सूतपुत्रस्य भूमिः पिबति शोणितम्
M. N. Dutt: The Earth is drinking today the blood of the charioteer's sun, the wretch of a man who had laughed at Draupadi won at the game of dice.
शेतेऽसौ शरदीर्णाङ्गः शत्रुस्ते कुरुपुंगव तं पश्य पुरुषव्याघ्र विभिन्नं बहुधा शरैः
M. N. Dutt: Wounded all over with arrows, your enemy, O foremost of Kurus, is lying prostrate on the naked Earth. Look at that best of men mangled with arrows.
Supplementary Passages:
8.69.18 After 18, K4 Dn1 ins.: *1203 हतामित्रामिमामुर्वीमनुशाधि महाभुज यत्तो भूत्वा सहास्माभिर्भुङ्क्ष्व भोगांश्च पुष्कलान् Dn1 cont.: *1204 संजय उवाच इति श्रुत्वा वचस्तस्य केशवस्य महात्मनः
युधिष्ठिरस्तु दाशार्हं प्रहृष्टः प्रत्यपूजयत् दिष्ट्या दिष्ट्येति राजेन्द्र प्रीत्या चेदमुवाच ह
AI Translation: Yudhiṣṭhira, delighted, honored the son of Dashārha. "O king, he said with affection, ""By good fortune, by good fortune!""
नैतच्चित्रं महाबाहो त्वयि देवकिनन्दन त्वया सारथिना पार्थो यत्कुर्यादद्य पौरुषम्
AI Translation: O mighty one, O son of Devaki, it is not surprising that you should be the charioteer of Arjuna, for it is by you that Arjuna will perform his manliness today.
Supplementary Passages:
8.69.20 After 20, Dn1 Bom. ed. ins.: *1205 न तच्चित्रं महाबाहो युष्मद्बाहुप्रसादजम्
प्रगृह्य च कुरुश्रेष्ठः साङ्गदं दक्षिणं भुजम् उवाच धर्मभृत्पार्थ उभौ तौ केशवार्जुनौ
M. N. Dutt: Then taking hold of Keshava's right arm bedecked with Angadas and addressing him
नरनारायणौ देवौ कथितौ नारदेन ह धर्मसंस्थापने युक्तौ पुराणौ पुरुषोत्तमौ
M. N. Dutt: Narada told me that you two are the two foremost of divine Rishis Nara and Narayana ever engaged in maintaining virtue.
असकृच्चापि मेधावी कृष्णद्वैपायनो मम कथामेतां महाबाहो दिव्यामकथयत्प्रभुः
AI Translation: And the intelligent Krishna Dvaipāyana, my lord, has told me this divine story many times, O mighty-armed one.
तव कृष्ण प्रभावेण गाण्डीवेन धनंजयः जयत्यभिमुखाञ्शत्रून्न चासीद्विमुखः क्वचित्
M. N. Dutt: By your help, O Krishna, this son of Pandu, Dhananjaya, has defeated his enemies, without ever retreating from the battle-field.
जयश्चैव ध्रुवोऽस्माकं न त्वस्माकं पराजयः यदा त्वं युधि पार्थस्य सारथ्यमुपजग्मिवान्
M. N. Dutt: Since you have condescended to drive Partha's chariot we are sure to win victory and not defeat.
Supplementary Passages:
8.69.25 After 25, Dn1 ins.: *1206 भीष्मो द्रोणश्च कर्णश्च महात्मा गौतमः कृपः अन्ये च बहवः शूरा ये च तेषां पदानुगाः Dn1 cont.: D2 ins. after 25: *1207 त्वद्बुद्ध्या निहते कर्णे हता गोविन्द सर्वथा
एवमुक्त्वा महाराज तं रथं हेमभूषितम् दन्तवर्णैर्हयैर्युक्तं कालवालैर्महारथः
AI Translation: Having said this, O great king, to that chariot adorned with gold, the great chariot yoked with horses of the color of tusks and with black tails,
आस्थाय पुरुषव्याघ्रः स्वबलेनाभिसंवृतः कृष्णार्जुनाभ्यां वीराभ्यामनुमन्य ततः प्रियम्
AI Translation: Having mounted, surrounded by his own army, the tiger among men, Having consented to the beloved of the two heroes Krishna and Arjuna,
आगतो बहुवृत्तान्तं द्रष्टुमायोधनं तदा आभाषमाणस्तौ वीरावुभौ माधवफल्गुनौ
AI Translation: Having come to the battlefield to see the many events, The two heroes, Madhava and Phalguna, were conversing.
स ददर्श रणे कर्णं शयानं पुरुषर्षभम् गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः सर्वतः शकलीकृतम्
AI Translation: He saw Karna, the bull among men, lying down in the battle, pierced all over by arrows released from the Gandīva.
Supplementary Passages:
8.69.29 After 29ab, K4 Dn1 ins.: *1208 यथा कदम्बकुसुमं केसरैः सर्वतो वृतम् चितं शरशतैः कर्णं धर्मराजो ददर्श ह गन्धतैलावसिक्ताभिः काञ्चनीभिः सहस्रशः दीपिकाभिः कृतोद्द्योतं पश्यते वै वृषं तदा K4 cont.: Dn1 subst. for 29cd: *1209 संछिन्नभिन्नकवचं बाणैश्च विदलीकृतम्
सपुत्रं निहतं दृष्ट्वा कर्णं राजा युधिष्ठिरः प्रशशंस नरव्याघ्रावुभौ माधवपाण्डवौ
AI Translation: Seeing Karna killed along with his son, King Yudhishthira praised both the tiger-like men, Madhava and Pandava.
Supplementary Passages:
8.69.30 After 30ab, K4 Dn1 ins.: *1210 संजातप्रत्ययोऽतीव वीक्ष्य चैवं पुनः पुनः
अद्य राजास्मि गोविन्द पृथिव्यां भ्रातृभिः सह त्वया नाथेन वीरेण विदुषा परिपालितः
M. N. Dutt: "Having got you, highly wise as you are, as may lord and protector, I, O Govinda, the king of earth with my brothers.
हतं दृष्ट्वा नरव्याघ्रं राधेयमभिमानिनम् निराशोऽद्य दुरात्मासौ धार्तराष्ट्रो भविष्यति जीविताच्चापि राज्याच्च हते कर्णे महारथे
AI Translation: Seeing the tiger among men, the arrogant son of Radha, slain, The evil-souled son of Dhritarashtra will be without hope today. And even from life and from the kingdom, when Karna, the great warrior, is slain,
त्वत्प्रसादाद्वयं चैव कृतार्थाः पुरुषर्षभ त्वं च गाण्डीवधन्वा च विजयी यदुनन्दन दिष्ट्या जयसि गोविन्द दिष्ट्या कर्णो निपातितः
AI Translation: By your grace, we are both fulfilled, bull among men. You, the wielder of the Gandiva bow, and the victor, the delight of the Yadus, Fortunate is
Supplementary Passages:
8.69.33 K4 ins. after 33: Dn1 after saputraṃ in line 1 of 1212*: *1211 त्रयोदश समास्तीर्णा जागरेण सुदुःखिताः स्वप्स्यामोऽद्य सुखं रात्रौ त्वत्प्रसादान्महाभुज
एवं स बहुशो हृष्टः प्रशशंस जनार्दनम् अर्जुनं चापि राजेन्द्र धर्मराजो युधिष्ठिरः
M. N. Dutt: Sanjaya said In this way the king praised Janardana and Arjuna repeatedly.
Supplementary Passages:
8.69.34 After 34, V1 B Da1 Dn1 D1.3-5.7 ins.: *1212 संजय उवाच दृष्ट्वा च कर्णं निहतं सपुत्रं पार्थसायकैः पुनर्जातमिवात्मानं मेने कुरुकुलोद्वहः V1 B2.5 Dn1 cont.: *1213 समेत्य च महाराज कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् B5 cont.: *1214 प्रशशंसुस्ततः सर्वे राजानो भूरितेजसः
ततो भीमप्रभृतिभिः सर्वैश्च भ्रातृभिर्वृतम् वर्धयन्ति स्म राजानं हर्षयुक्ता महारथाः
AI Translation: Then, surrounded by all his brothers, beginning with Bhima, the great warriors, filled with joy, were honoring the king.
नकुलः सहदेवश्च पाण्डवश्च वृकोदरः सात्यकिश्च महाराज वृष्णीनां प्रवरो रथः
AI Translation: Nakula, Sahadeva, and the Pandava Vrikodara, And Satyaki, the foremost chariot of the Vrishnis, O great king,
धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाण्डुपाञ्चालसृञ्जयाः पूजयन्ति स्म कौन्तेयं निहते सूतनन्दने
AI Translation: Dhrishtadyumna, Shikhāndin, the Panchālas and the Srīnjayas honored Kounteya when the son of Sūta was killed.
ते वर्धयित्वा नृपतिं पाण्डुपुत्रं युधिष्ठिरम् जितकाशिनो लब्धलक्षा युद्धशौण्डाः प्रहारिणः
AI Translation: Having increased the king, the son of Pandu, Yudhishthira, The victorious, the successful, the lovers of battle, the strikers,
स्तुवन्तः स्तवयुक्ताभिर्वाग्भिः कृष्णौ परंतपौ जग्मुः स्वशिबिरायैव मुदा युक्ता महारथाः
AI Translation: The great warriors, chanting with words full of praise, went to their own camps, full of joy.
एवमेष क्षयो वृत्तः सुमहाँल्लोमहर्षणः तव दुर्मन्त्रिते राजन्नतीतं किं नु शोचसि
M. N. Dutt: Thus took place the dreadful, hair-stirring onslaught on account of your vile policy. Whey do you grieve for it now.
वैशंपायन उवाच श्रुत्वा तदप्रियं राजन्धृतराष्ट्रो महीपतिः पपात भूमौ निश्चेष्टः कौरव्यः परमार्तिवान् तथा सत्यव्रता देवी गान्धारी धर्मदर्शिनी
AI Translation: Vaishampayana said: Having heard that unpleasant news, King Dhritarashtra, the lord of the earth, fell unconscious on the ground, O son of Kuru, overcome with great
Supplementary Passages:
8.69.41 D8 om. the ref. After the ref., B2 ins.: *1215 एवमेतन्महच्चासीद्युद्धं परमदारुणम् After 41, Dn1 ins.: *1216 शुशोच बहुलालापैः कर्णस्य निधनं युधि
तं प्रत्यगृह्णाद्विदुरो नृपतिं संजयस्तथा पर्याश्वासयतश्चैवं तावुभावेव भूमिपम्
M. N. Dutt: Vidura and Sanjaya then raised up the king and Gandhari consoled him.
तथैवोत्थापयामासुर्गान्धारीं राजयोषितः ताभ्यामाश्वासितो राजा तूष्णीमासीद्विचेतनः
AI Translation: The women of the king raised Gandhāri in the same way. The king, consoled by them, remained silent, unconscious.
Supplementary Passages:
8.69.43 After 43ab, V1 B2-5 Da1 Dn1 D4.5 ins.: *1217 स दैवं परमं मत्वा भवितव्यं च पार्थिवः Dn1 cont.: *1218 परां पीडां समाश्रित्य नष्टचित्तो महातपाः चिन्ताशोकपरीतात्मा न जज्ञे मोहपीडितः N ins. after 43: S (T3 missing) ins. after 1224*: *1219 इदं महायुद्धमखं महात्मनोर् धनंजयस्याधिरथेश्च यः पठेत् स सम्यगिष्टस्य मखस्य यत्फलं तदाप्नुयात्संश्रवणाच्च भारत मखो हि विष्णुर्भगवान्सनातनो वहन्ति तं चाग्न्यनिलेन्दुभानवः अतोऽनसूयुः शृणुते पठेच्च यः स सर्वलोकांश्च जयेत्सुखी भवेत् After line 4, K3 ins.: *1220 सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वदानेषु यत्फलम् तत्फलं लभते मर्त्यः कर्णाख्यानं शृणोति हि हिरण्यवस्त्रधान्यानि गां सवत्सामुपानहौ तेन ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्राश्च वसवस्तथा पूजिता मुनयः सर्वे पितरश्च तथाश्विनौ यः शृणोति सदा भक्त्या कर्णाख्यानमनुत्तमम् धर्मार्थकाममोक्षाणां चतुर्विधफलं लभेत् Dn1 cont.: *1221 तां सर्वदा भक्तिमुपागता नराः पठन्ति पुण्यां वरसंहितामिमाम् धनेन धान्येन यशसा च मानुषा नन्दन्ति ते नात्र विचारणास्ति अतोऽनसूयुः शृणुयात्सदा तु वै नरः स सर्वाणि सुखानि चाप्नुयात् विष्णुः स्वयंभूर्भगवान्भवश्च तुष्यन्ति ये यस्य नरोत्तमस्य वेदावाप्तिर्ब्राह्मणस्येह दृष्टा रणे बलं क्षत्रियाणां जयो युधि धनज्येष्ठाश्चापि भवन्ति वैश्याः शूद्रारोग्यं प्राप्नुवन्तीह सर्वे Dn1 cont.: V1 B1.3-5 D3.7 ins. after 1219*: *1222 तथैव विष्णुर्भगवान्सनातनः स चात्र देवः परिकीर्त्यते यतः ततः स कामाँल्लभते सुखी नरो महामुनेस्तस्य वचोऽर्चितं यथा Finally, Dn1 cont.: *1223 कपिलानां सवत्सानां वर्षमेकं निरन्तरम् यो दद्यात्सुकृतं तद्धि श्रवणात्कर्णपर्वणः For adhy. 69 (st. 1-43), D6 S (T3 missing) subst.: *1224 चिन्तयन्तो वधं घोरं सूतपुत्रस्य संयुगे अर्जुनस्य जयं युद्धे चिन्तयानाः पुनः पुनः पाण्डवानां महेष्वासा न्यविशन्त परंतपाः प्रहृष्टमनसः सर्वे जित्वा शत्रून्महारथान् ततो युधिष्ठिरं तत्र निविष्टं वै मुदान्वितम् समेत्य सर्वे पञ्चाला वर्धयन्तो यथाविधि अर्जुनस्तु रथात्तूर्णमवरुह्य महायशाः धर्मराजस्य चरणौ पीडयामास हृष्टवत् तमुत्थाप्य महाराज धर्मपुत्रः प्रतापवान् सस्वजे भरतश्रेष्ठमुपजिघ्रन्नुपस्पृशन् नकुलः सहदेवश्च पाण्डवश्च वृकोदरः अभिवाद्य महाराजमस्वजन्त स्म फल्गुनम् धृष्टद्युम्नः शिखण्डी च पाण्डवानां च ये रथाः वर्धयन्ते स्म राजानं निहते सूतनन्दने ततः कृष्णो महाराज सात्यकिश्चापि सात्वतः अवर्धयेतां राजानं निहते सूतनन्दने वासुदेवश्च कौन्तेयं प्रणयादिदमब्रवीत् अद्य राजन्हताः सर्वे धार्तराष्ट्राः सराजकाः हते वैकर्तने कर्णे रथानां प्रवरे रथे यदि लोकास्त्रयः सर्वे योधयेयुः सवासवाः तथापि दुर्जयः सूतस्तव कोपात्तु सूदितः एवमुक्तः प्रत्युवाच धर्मराजो जनार्दनम् तव प्रसादाद्गोविन्द हतः कर्णो महायशाः पाण्डवाश्च जयं प्राप्ता नाशिताश्चापि शत्रवः त्वं हि शक्तो भयात्त्रातुं यस्य कस्यचिदाहवे त्वमस्य जगतो गोप्ता पाण्डवानां च सर्वदा त्वां समासाद्य शक्रोऽपि मोदते दिवि नित्यशः त्वं पाता पाण्डुपुत्राणां यथैव जगतस्तथा अनाश्चर्यो जयस्तेषां भक्तिर्येषां त्वयि प्रभो त्वया नाथेन गोविन्द नाथवन्तो वयं युधि यथेन्द्रेण पुरा देवास्त्वया चापि जनार्दन स्वप्स्याम्यद्य सुखं कृष्ण निद्रां लप्स्ये वसन्क्षपाम् विगतं हि भयं मेऽद्य त्वत्प्रसादान्न संशयः एवमुक्तस्तु पार्थेन केशवः प्राह पाण्डवम् निमित्तमात्रं तु वयं तव ह्यस्मिन्मुदागमे यस्य ते भ्रातरः शूरा भीमसेनादयो नृप संबन्धिनश्चेन्द्रवीर्याः पार्षतप्रमुखास्तथा अर्हते च भवान्वक्तुं प्रियं नित्यं हि मद्धितम् प्रियो हि मे त्वमेतेन वचनेन नरोत्तम इत्युक्तो धर्मराजस्तु स्वरथं हेमभूषितम् दन्तवर्णैर्हयैर्युक्तं कालवालैर्महीपतिः आस्थाय पुरुषव्याघ्रः स्वबलेनाभिसंवृतः प्रययौ बहुवृत्तान्तं द्रष्टुमायोधनं प्रति संभाषमाणौ तौ वीरावुभौ पाण्डवमाधवौ स ददर्श रणे कर्णं शयानं पुरुषर्षभ गाण्डीवमुक्तैर्विशिखैः सर्वतः सुनिपीडितम् सपुत्रं निहतं दृष्ट्वा कर्णं राजा युधिष्ठिरः प्रशशंस नरव्याघ्रावुभौ पाण्डवमाधवौ अद्य राजास्मि सर्वस्यां पृथिव्यां मधुसूदन दिष्ट्या जयसि गोविन्द दिष्ट्या शत्रुर्निपातितः एवं सुबहुशो राजन्प्रशशंस जनार्दनम् अर्जुनं च कुरुश्रेष्ठो धर्मराजो युधिष्ठिरः दृष्ट्वा च निहतं कर्णं सपुत्रं पार्थसायकैः पुनर्जातमिवात्मानं मेने कुरुकुलोद्वहः समेत्य च कुरुश्रेष्ठं कुन्तीपुत्रं युधिष्ठिरम् वर्धयन्ति स्म राजानं हर्षयुक्ता महारथाः संजय उवाच एवमेष क्षयो वृत्तः सुमहान्रोमहर्षणः तव दुर्मन्त्रिते राजन्दिष्ट्या त्वमनुशोचसि वैशंपायन उवाच श्रुत्वैतद्विप्रियं राजा धृतराष्ट्रो महीपतिः पपात भूमौ निश्चेष्टः कौरव्यः परमासनात् तथा सत्यव्रता देवी गान्धारी दिव्यदर्शिनी ततस्तूर्णं तु विदुरस्तं नृपं संजयस्तथा पर्याश्वासयतां चैतावुभावेव तु भूमिपम् तथैवाश्वासयामास गान्धारी राजसत्तमम् स दैवं परमं मेने भवितव्यं च तत्तथा ताभ्यामाश्वासितो राजा तूष्णीमास्ते विशां पते एवमाख्याय राज्ञे च संजयो राजसत्तम जगाम शिबिरं भूयो हते कर्णे महात्मनि स दृष्ट्वा निहतं शल्यं राजानं च सुयोधनम् योधांश्च सुबहून्राजन्सैनिकांश्च सहस्रशः तथैव पाण्डवीं सेनां निहतां प्रेक्ष्य संजयः सौप्तिके द्रौणिना राजन्हतवाजिनरद्विपान् स हि दृष्ट्वा हतान्सर्वान्समन्ताद्युधि संजयः प्रयातो हस्तिनपुरं शोकार्तो भयविह्वलः हतेषु पुनरेतेषु प्रभूतगजवाजिषु योधैश्चैव महाराज नानादेशसमुद्भवैः कुरुक्षेत्रं तु तत्सर्वं शून्यमासीज्जगत्पते निहतैः पाण्डवेयैश्च धार्तराष्ट्रैश्च संयुगे यथाविषयजं वृत्तं धार्तराष्ट्रस्य संजयः न्यवेदयत तत्सर्वं यथावृत्तं यथाविधि After line 6, T2 ins.: *1225 शशंसुर्निहितं कर्णं फल्गुनेन महात्मना After line 44, T1 ins.: *1226 ययतुस्तत्र तौ तूर्णं यत्रासीद्वीरसंक्षयः while T2 ins.: *1227 प्रदीपहस्ताः शतशः समन्तात्प्रत्ययुर्नराः After line 54, T2 ins.: *1228 पुनश्च शिबिरं प्राप्तो भ्रातृभिर्भरतर्षभः यत्कृत्वा तु च कर्तव्यं सुखासीनं युधिष्ठिरम्